Ελένη Χατζηχαρίτου

 

 

Αγορά Εργασίας στις χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

 

 

 

Εκδότης: Μπένου Γ.

 

Μορφή: Μαλακό εξώφυλλο

 

Αριθμός σελίδων: 256

 

Κωδικός ISBN: 9608249376

 

Διαστάσεις: 24 × 17 εκ.

 

Έτος έκδοσης: 2003

 

 

 

 

 

 

 

 

 ► παρουσίαση

Οι δεκαπέντε χώρες της Ε.Ε. (Ευρωπαϊκής Ένωσης) μετά από μια περίοδο πέντε ετών οικονομικής άνθησης εισήλθαν, με τον ερχομό της δεκαετίας του ‘90 μέχρι και το 1994, σε μια περίοδο οικονομικής και νομισματικής ανισορροπίας με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, μείωσης της επενδυτικής δραστηριότητας και αύξησης των πληθωριστικών πιέσεων. Έτσι, η αγορά εργασίας της κάθε Ευρωπαϊκής χώρας παρασύρθηκε την περίοδο αυτή στον κυκλώνα της ύφεσης-μείωση της απασχόλησης, των κενών θέσεων εργασίας και αύξηση της ανεργίας- με διαφορετική φυσικά ένταση, ανάλογα με την οικονομική υποδομή κάθε χώρας και τις διαρθρωτικές ιδιαιτερότητές της. Από το 1995 και μετά, η οικονομική άνθηση άρχισε σε ορισμένες χώρες της Ε.Ε. οι οποίες με τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης και την αυξημένη παραγωγικότητα κατάφεραν να λύσουν, εν μέρει, ορισμένα από τα οικονομικά προβλήματα που δημιούργησε η περίοδος ύφεσης (1990-1994), όχι όμως αυτό της ανεργίας. Αυτό οφείλεται στο ότι μέχρι σήμερα αυτή η οικονομική ανάκαμψη δεν είναι του ιδίου επιπέδου όπως αυτή της δεκαετίας του 1980. Σκοπός αυτής της έρευνας είναι να παρακολουθήσει αυτές τις διαχρονικές εξελίξεις στην αγορά εργασίας, κάνοντας μια προσπάθεια ερμηνείας της συμπεριφοράς των βασικών μεγεθών της.

Επειδή πολλοί από τους φοιτητές στους οποίους απευθύνεται η έρευνα αυτή δεν έχουν διδαχθεί το μάθημα της οικονομικής της εργασίας, εθεωρήθη σκόπιμο να γίνει αρχικά μια εισαγωγική αναφορά στις βασικές έννοιες και λειτουργίες της αγοράς εργασίας, γενικό. Στην ανάλυση αυτή ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ορισμό και στην ερμηνεία των διαφόρων δεικτών που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των βασικών μεγεθών της αγοράς αυτής, όπως επίσης και οι δυνατότητες μέτρησής των βάσει των διαθεσίμων στατιστικών στοιχείων. Επίσης, η συγκρισιμότητα των στατιστικών στοιχείων τόσο διαχρονικά όσο και μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., θα είναι ένα από τα κύρια σημεία αναφοράς της ανάλυσης αυτής.

Η όλη έρευνα χωρίζεται σε δυο μέρη. Στο πρώτο μέρος γίνεται αναφορά στον πληθυσμό, στην απασχόληση και στην ανεργία και στο δεύτερο μέρος στο κόστος εργασίας και στην παραγωγικότητα. Τόσο στο πρώτο όσο και στο δεύτερο μέρος, θα γίνει μια κριτική ανάλυση του τρόπου λειτουργίας της αγοράς εργασίας. Θα αναζητήσουμε δηλαδή, τα αίτια των δυσλειτουργιών της και θα προτείνουμε διάφορες λύσεις για γρηγορότερη σύγκλιση των χωρών της Ε.Ε. σε μια ενιαία και ευημερούσα αγορά εργασίας. Η όλη ανάλυσή μας θα επικεντρωθεί σε δυο δεκαετίες. Στη δεκαετία του 1980 και στη δεκαετία του 1990. Με κριτήριο τις γενικές οικονομικές συνθήκες στην Ε.Ε. και τις αντίστοιχες φάσεις του οικονομικού κύκλου, η όλη χρονική περίοδος θα χωριστεί σε τέσσερις υποπεριόδους. Η πρώτη πε¬ριλαμβάνει τις αρχές της δεκαετίας του 1980 μέχρι και το 1986, η δεύτερη το 1987 μέχρι και το 1990, η τρίτη τα τέσσερα πρώτα χρόνια της προηγούμενης δεκαετίας και η τελευταία τα επόμενα χρόνια μέχρι το 2001 μαζί με κάποιες προβλέψεις για τα πρώτα χρόνια της νέας χιλιετίας. Στην πρώτη περίοδο, παρατηρείται ένα γενικό κλίμα ύφεσης σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. με κύρια χαρακτηριστικά τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, τις πληθωριστικές πιέσεις, τους χαμηλούς ρυθμούς αύξησης του Α.Ε.Π., τη χαμηλή παραγωγικότητα και τη μείωση των επενδύσεων και της απασχόλησης. Στην αμέσως επόμενη περίοδο, η εικόνα αντιστρέφεται και η ύφεση δίνει τη θέση της στην άνθηση χωρίς βέβαια όλες οι χώρες να παρουσιάζουν τους ίδιους ρυθμούς ανάπτυξης. Δυστυχώς όμως με τον ερχομό της δεκαετίας του ‘90 πράγματα πάλι χειροτερεύουν μέχρι και το 1994 και μαζί με τις νέες γεωπολιτικές αλλαγές στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, η ανεργία αυξάνεται απειλητικά αγγίζοντας το 11% του εργατικού δυναμικού της Ε.Ε. Δεκαοκτώ και πλέον εκατομμύρια άτομα αναζητούν να βρουν απασχόληση και δεν μπορούν για διάστημα πολλές φορές μεγαλύτερο του ενός έτους. Παρατηρείται ότι, οι νέοι κάτω των 25 και οι γυναίκες, επιφορτίζονται το υψηλότερο βάρος της νέας ύφεσης. Μετά το 1994, ο ρυθμός αύξησης των κενών θέσεων εργασίας φαίνεται να μην είναι επαρκής για να εξασφαλίσει απασχόληση σε αυτούς που τη ζητούν. Μπορεί να έχει μειωθεί το ποσοστό ανεργίας μετά το 1998 και οι άνεργοι στην ευρωπαϊκή Ένωση να φτάνουν τα δεκατρία εκατομμύρια άτομα, τα ερωτήματα όμως παραμένουν πολλά. Τόσο για την μετέπειτα πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως σύνολο, αλλά και κάθε χώρας χωριστά.

Γενικά, στην όλη ανάλυσή μας τα περισσότερο ενδιαφέροντα συμπεράσματα θα εξαχθούν, τόσο από τη διαχρονική συμπεριφορά των απολύτων μεγεθών, όσο και των σχετικών μεγεθών. Συγκρίνοντας δηλαδή κάθε χώρα με τις υπόλοιπες άλλες, αλλά και με τον αντίστοιχο κοινοτικά μέσο για να δούμε, τόσο τη σχετική της θέση, όσο και ποιές Ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις και ποιές πτωτικές. Όλα τα στατιστικά στοιχεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα αυτή, ελήφθησαν από δελτία της στατιστικής υπηρεσίας της Ε.Ε., της γνωστής Eurostat τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), την Εθνική  Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδας (ΕΣΥΕ) και τον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ).

 

 ► περιεχόμενα

 

Πρόλογος  9

 

ΜΕΡΟΣ Α'

Απασχόληση και Ανεργία  13

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διάρθρωση και Λειτουργία της Αγοράς Εργασίας  15

1.1 Στατιστικά Στοιχεία για τα Μεγέθη της Αγοράς Εργασίας  18

1.2 Οι Θεσμοί της Αγοράς Εργασίας  19

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Εργατικό Δυναμικό  23

2.1 Βασικές Εννοιες και Προσδιοριστικοί Παράγοντες του Μεγέθους του Εργατικού Δυναμικού  23

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Πληθυσμός  27

3.1 Οικονομικά Ενεργός Πληθυσμός  31

3.2 Προβολές Εργάσιμης Ηλικίας  37

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Απασχόληση και Ανεργία στις Χώρες-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης  39

4.1 Εισαγωγή  39

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Απασχόληση  45

5.1 Συνολική Απασχόληση  46

5.2 Ποσοστιαία Μεταβολή της Απασχόλησης  47

5.3 Απασχόληση Κατά Φύλο και Ηλικία  52

5.4 Οι Γ υναίκες στην Αγορά Εργασίας  57

5.5 Μερική Απασχόληση στην Ευρωπαϊκή Ενωση  60

5.6 Αυτοαπασχόληση  66

5.7 Διάρθρωση της Απασχόλησης κατά Τομείς Δραστηριότητας  72

5.7.1 Απασχόληση στη Γεωργία  77

5.7.2 Απασχόληση στη Βιομηχανία  77

5.8 Μετανάστευση και Απασχόληση στην Ευρωπαϊκή Ενωση  81

5.9 Συνθήκη Σένγκεν  85

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Ανεργία  87

6.1 Εννοια και Μέτρηση της Ανεργίας  87

6.2 Η Ανεργία στις Χώρες-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης: Εισαγωγή  93

6.3 Η Ανεργία στις Δώδεκα Χώρες-Μέλη: Τάσεις και Συγκρίσεις (1963-1992)  95

6.3.1 Εξέλιξη της Ανεργίας κατά Φύλο  98

6.4 Η Ανεργία στις Δεκαπέντε Χώρες-Μέλη: Τάσεις και Συγκρίσεις (1990-1995)  102

6.4.1 Εξέλιξη της Ανεργίας κατά Φύλο: Η Ανεργία Ανδρών και Γυναικών στις Δεκαπέντε Χώρες Μέλη (1990-1995)  104

6.5 Μακροχρόνια Ανεργία  106

6.6 Η Ανεργία των Νέων  111

6.7 Η Ανεργία στην Ε.Ε.: Πρόσφατες Εξελίξεις (1998-2001)  115

6.7.1 Η Ανεργία στην Ελλάδα: 1990-2001  126

6.7.2 Η Περφερειακή Διάσταση της Απασχόλησης  134

6.8 Χρόνος Εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση  142

6.8.1 O Εργάσιμος Χρόνος στο Σύνολο της Απασχόλησης  142

6.8.2 O Εργάσιμος Χρόνος στη Μισθωτή Απασχόληση  143

6.9 Συνθήκες Εργασίας του Αφανούς Εργατικού Δυναμικού  149

6.10 Προοπτικές της Ανεργίας στην Ε.Ε  153

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Κρίσεις και Προτάσεις για την Ανεργία  155

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Βασικά Συμπεράσματα και Πολιτικές για την Καταπολέμηση της Ανεργίας στην Ελλάδα  161

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Οι Εργασιακές Σχέσεις στα Πλαίσια της Ο.Ν.Ε  165

9.1 Η Επέκταση και η Ένταση της Ευελιξίας της Εργασίας  166

ΜΕΡΟΣ B'

Ανταγωνιστικότητα, Κόστος Εργασίας, Ανεργία και Παραγωγικότητα 175

Εισαγωγή  177

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

Κόστος Εργασίας και Ανταγωνιστικότητα  179

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Απασχόληση και Κόστος Εργασίας  183

11.1 Κόστος Εργασίας, Ανεργία και Επενδύσεις  184

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12

Παραγωγικότητα: Έννοια και Μέτρηση  191

12.1 Κόστος Εργασίας και Παραγωγικότητα  194

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

Κόστος Εργασίας στη Βιομηχανία στις Χώρες Μέλη της Ε.Ε  197

13.1 Ο Κατώτατος Μισθός στην Ελλάδα  200

13.2 Κόστος Εργασίας Ανά Μονάδα Προϊόντος στις Χώρες-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης  201

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ  203

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Οι Συνδικαλιστικές Οργανώσεις και οι Συλλογικές Διαπραγματεύσεις  205

1.1 Εισαγωγή  205

1.2 Προέλευση, Προϋποθέσεις και Στόχοι των Συνδικαλιστικών Οργανώσεων  205

1.3 Πως Επιτυγχάνουν τους Σκοπούς τους οι Συνδικαλιστικές Οργανώσεις των Εργαζομένων  208

1.4 Άρση των Περιορισμών της Αγοράς από τις Συνδικαλιστικές Οργανώσεις  209

1.5 Μεταβολές της Ζήτησης Εργασίας  212

1.6 Ρύθμιση της Αμοιβής της Εργασίας και των Εργασιακών Σχέσεων  212

1.7 Συλλογικές Διαπραγματεύσεις: Από τους Περιορισμούς της Αγοράς στις Διαπραγματεύσεις  220

1.8 Διαπραγματευτική Διαδικασία  223

1.9 Διαπραγματευτική Δύναμη (Bargaining Power)  225

1.10 Χαρακτηριστικά των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας  228

1.11 Συλλογική Σύμβαση Εργασίας  230

1.12 Συλλογικές Διαφορές Εργασίας  231

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Μοντέλα Συλογικών Διαπραγματεύσεων  235

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ  255