Βασίλειος Δαγδιλέλης

Καλλιόπη Παυλοπούλου

Παναγιώτα Τρίγγα

 

Διδακτική: Μέθοδοι & Εφαρμογές

 

A΄ Έκδοση

 

 

 

Εκδότης: Μπένου Ε.

 

Μορφή: Μαλακό εξώφυλλο

 

Αριθμός σελίδων: 308

 

Κωδικός ISBN: 960 359 055 Χ

 

Διαστάσεις: 24 × 17 εκ.

 

Κωδ. Εύδοξος: 2525

 

Έτος έκδοσης: 1998

 

 

 

 

 

 ► παρουσίαση

 

Η Διδακτική - και μάλιστα η Διδακτική των θετικών επιστημών, των λεγόμενων "σκληρών" -βρίσκεται σε ανοδική πορεία. Αυτό είναι ένα γεγονός αναμφισβήτητο. Μαρτυρούν γι' αυτό ένα πλήθος από δείκτες: ο αυξανόμενος αριθμός συνεδρίων τοπικού, εθνικού αλλά και διεθνούς χαρακτήρα, ο τεράστιος όγκος σχετικού έντυπου υλικού - σε κλασική ή ηλεκτρονική μορφή - υπό μορφή βιβλίων κι άρθρων, ο αυξανόμενος αριθμός θέσεων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση - τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς - και τα χρηματικά ποσά που επενδύονται από ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς για την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού (CD-ROMS κ.λπ).

Όπως είναι φυσικό, όλο αυτό το τεράστιο ερευνητικό έργο που συντελείται διεθνώς καταλήγει στην παραγωγή αποτελεσμάτων, δηλαδή στην έκφραση προτάσεων, συμπερασμάτων και υποθέσεων οι οποίες προάγουν τη γνώση μας:

- για τον τρόπο που "μαθαίνουμε", για τις διαδικασίες δηλαδή εκείνες οι οποίες σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο επιτρέπουν την αλλαγή της συμπεριφοράς του υποκειμένου σε δεδομένη κατάσταση και

- για τον τρόπο που "διδάσκουμε", για τις μεθόδους δηλαδή εκείνες που μας επιτρέπουν να οργανώσουμε τη διδασκαλία ενός αντικειμένου με αποτελεσματικό τρόπο, να οργανώσουμε ένα περιβάλλον με το οποίο θα αλληλεπιδράσει το υποκείμενο, έτσι ώστε η αλληλεπίδραση να είναι η καταλληλότερη δυνατή.

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι οι έρευνες στη Διδακτική διακρίνονται σε βασικές κι εφαρμοσμένες - σύμφωνα με μια κλασική διαίρεση. Οι έρευνες τόσο στη μια όσο και στην άλλη είναι  όπως ήδη αναφέραμε  πολυπληθείς. Είναι προφανές ότι η πλήρης ενημέρωση σε όλα τα πεδία ερευνών της Διδακτικής είναι αδύνατη. Εξάλλου τις τελευταίες δεκαετίες και κυρίως την τελευταία  μια νέα παράμετρος έχει προστεθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία: η τεχνολογία παίξει έναν διαρκώς αυξανόμενο ρόλο όχι μόνο σαν ένα νέο αντικείμενο διδασκαλίας (μαθήματα τεχνολογίας στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, μαθήματα Πληροφορικής), αλλά και σαν μέσο διδασκαλίας. Ήδη στα προηγμένα κράτη υπολογίζεται ότι από την τεχνολογία (εργαστήρια, διάφορα όργανα, ΗΥ) εξαρτάται περίπου το 25% των μαθημάτων και σύντομα το ποσοστό αυτό θα ξεπεράσει το 50%. Ο εκπαιδευτικός λοιπόν είναι σήμερα υποχρεωμένος να έχει μια ευρύτερη αλλά και βαθύτερη κατανόηση της διδακτικής διαδικασίας και της τεχνολογίας της.

Η ελληνική βιβλιογραφία παρουσιάζει σημαντικά κενά στον τομέα της σύγχρονης Διδακτικής. Σκοπός του παρόντος βιβλίου είναι ακριβώς η συμβολή στη σχετική ελληνική βιβλιογραφία με την παρουσίαση σύγχρονων διδακτικών απόψεων σε τρεις τομείς των θετικών επιστημών.

Το βιβλίο παρουσιάζει ένα φαινομενικό παράδοξο: είναι γραμμένο από συγγραφείς που προέρχονται από διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους - κι όπως θα διαπιστώσει εύκολα ο αναγνώστης  δεν έχουν συγκλίνουσες απόψεις στη Διδακτική. Όμως αυτή ακριβώς η διαφοροποίηση θεωρήθηκε από τους συγγραφείς ως παράγοντας εμπλουτισμού κι όχι ως παράδοξο ή ως στοιχείο παιγνίου (όπως για παράδειγμα στα συλλογικά λογοτεχνικά πειράματα). Είναι γνωστό ότι στις κοινωνικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες το αποδεκτό ερευνητικό και θεωρητικό παράδειγμα δεν έχει την ισχύ που έχει στις θετικές επιστήμες, με άλλα λόγια η συνύπαρξη μη συγκλινουσών ή και αποκλινουσών  θεωριών και νόμιμη είναι και αποδεκτή. Η ανταλλαγή απόψεων μπορεί να έχει βέβαια έναν πολεμικό χαρακτήρα - αφού πρόκειται για επιστημονικό διάλογο - αλλά δεν έχει συνήθως το θανατηφόρο χαρακτήρα της επιστημονικής άποψης που διεκδικεί τη μοναδικότητα. Κατά την έννοια αυτή η συνύπαρξη σε ένα βιβλίο διαφορετικών διδακτικών προσεγγίσεων δεν αποτελεί σκάνδαλο. Εξάλλου η σύμπραξη αυτή - κατά την περίοδο της ωρίμανσής της - προκάλεσε ενδιαφέρουσες αλληλεπιδράσεις μεταξύ των συγγραφέων. Οι συγγραφείς ελπίζουν ότι ανάλογες αλληλεπιδράσεις θα προκληθούν και μεταξύ των αναγνωστών.

Αθήνα, Δεκέμβριος 1998

Οι συγγραφείς

 

 ► περιεχόμενα

 

ΠPOΛOΓOΣ   9

1. ΔIΔAKTIKH   11

1.1 Αντικείμενα Γενικής Διδακτικής   11

1.2 Πως ορίζεται η Διδακτική   11

1.3 Σχέσεις Γενικής Διδακτικής και άλλων Επιστημών   13

1.4 Ιστορική ανασκόπηση της Διδακτικής   14

2. ENNOIA THΣ MAΘHΣHΣ   26

2.1 Ορισμοί μάθησης   26

2.2 Bασικά στοιχεία της μάθησης   27

2.3 Bασικές πληροφορίες για τη νευροφυσιολογική υποδομή του ανθρώπου   28

2.4 Mελέτη του φαινομένου της μάθησης   34

2.5 Mάθηση και ανάπτυξη   38

2.6 Mάθηση και ευαίσθητες περίοδοι ζωής   38

2.7 Bασικές θεωρίες μάθησης   39

2.8 Περί σχηματισμού των Γνώσεων   63

2.9 Διεργασίες επίλυσης προβλημάτων (Eυριστική, Aναστοχαστική σκέψη)   67

3. ΠEPI ΔIΔAΣKAΛIAΣ   70

3.1 Έννοια και έργο της Διδασκαλίας   70

3.2 Γενική θεώρηση της Διδασκαλίας   70

3.3 Bαθύτερη ανάλυση των φαινομένων της Διδασκαλίας (γνωσιολογική, ψυχολογική, κοινωνιολογική, αισθητική, διδακτική)   78

3.4 Ψυχολογική υποδομή της διδασκαλίας (ορμές διαφέροντα βιώματα)   81

3.5 Σκοποί της Διδασκαλίας   91

3.6 Συνάρτηση Σκοπών Eκπαίδευσης και Διδασκαλίας   92

3.7 Οι σκοποί διδασκαλίας και το σχολικό μάθημα (πορείες διδασκαλίας, αντικειμενική, κλασσική, λειτουργική και μεθοδική μόρφωση)   93

3.8 Ταξινόμηση διδακτικών σκοπών   98

3.9 Αρχές Διδασκαλίας   109

3.10 Mορφές Διδασκαλίας    111

3.11 Παράγοντες Διδασκαλίας   119

3.12 Σχέδια Διδασκαλίας – μοντέλα διδασκαλίας    120

3.13 Mέσα διδασκαλίας     134

3.14 O Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο σχολείο  134

4. Πρόγραμμα Σπουδών   140

5. Έλεγχος και Αξιολόγηση Επίδοσης των μαθητών   143

5.1 Περί λάθους     144

5.2 Αξιολόγηση επιδόσεων με εργασίες που έχουν την μορφή των tests.    148

5.3 Mορφές των tests.   149

5.4 Πειραματική έρευνα της Διδακτικής.     150