Θεόδωρος Γεωργακόπουλος

 

 

Εισαγωγή στη Δημοσία Οικονομική

 

Δ΄ Έκδοση

 

 

Εκδότης: Μπένου Ε.

 

Μορφή: Μαλακό εξώφυλλο

 

Αριθμός σελίδων: 776

 

Κωδικός ISBN: 9789603591078

 

Διαστάσεις: 24 × 17 εκ.

 

Κωδ. Εύδοξος: 22766751

 

Έτος έκδοσης: 2012

 

 

 

 

 

 

 ► παρουσίαση

Η νέα αυτή έκδοση είναι αφιερωμένη στη μνήμη του αξέχαστου και εκλεκτού συναδέλφου Θεόδωρου Α. Γεωργακόπουλου. Αποτελεί συνέχεια της προσπάθειας που ίδιος ξεκίνησε λίγους μήνες πριν από τον απροσδόκητο θάνατό του και δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει. Στενός συνεργάτης και φίλος του για τρεις και πλέον δεκαετίες ανέλαβα, ύστερα από προτροπή της συζύγου του κυρίας Ιφιγένειας Γεωργακοπούλου, το βαρύ έργο της ολοκλήρωσης της αναθεώρησης του βιβλίου του με την ελπίδα ότι έκανα αυτά που ίδιος θα επιθυμούσε να γίνουν.

Οι συχνές αλλαγές στη φορολογική νομοθεσία και στους θεσμούς που πραγματοποιήθηκαν την τελευταία δεκαετία στη χώρα μας, και κυρίως η ανάγκη επικαιροποίησης των στοιχείων επέβαλαν την έκδοση νέας τέταρτης έκδοσης του βιβλίου.

 Ιωάννης X Λοιζίδης

Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Αθήνα, 2012,

 ► περιεχόμενα

 

Πρόλογος Δ' έκδοσης   25

Πρόλογος Γ' έκδοσης   26

Πρόλογος Β' έκδοσης   27

Πρόλογος Α' έκδοσης   29

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Οι Δημόσιοι Φορείς και ο Δημόσιος Τομέας στα Μικτά Οικονομικά Συστήματα  33

2. Το Μέγεθος της Δραστηριότητας των Δημόσιων Φορέων  35

3. Το Αντικείμενο της Δημόσιας Οικονομικής   36

4. Μέθοδος Ανάλυσης της Δημόσιας Οικονομικής   38

5. Σχέση της Δημόσιας Οικονομικής με τους άλλους Κλάδους της Οικονομικής Επιστήμης  39

6. Σχέση της Δημόσιας Οικονομικής με άλλες Επιστήμες  40

 

ΜΕΡΟΣ I

Ο ΡΟΛΟΣ, ΤΑ ΜΕΣΑ ΔΡΑΣΗΣ ΚΑΙ Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΦΟΡΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Ο Ρόλος των Δημόσιων Φορέων στα Μικτά Οικονομικά Συστήματα

1.1. Το Οικονομικό Πρόβλημα και οι Βασικές Επιδιώξεις των Σύγχρονων Κοινωνιών  43

1.2. Οι Ιδιωτικοί Φορείς και ο Μηχανισμός των Τιμών ως Βάση για την Πραγματοποίηση των Επιδιώξεων μιας Κοινωνίας  45

1.3. Η Αποτελεσματική Κατανομή των Πόρων, ο Μηχανισμός των Τιμών και ο Ρόλος των Δημόσιων Φορέων   46

1.3.1. Έννοια και συνθήκες αποτελεσματικής κατανομής των πόρων   46

1.3.2. Ο μηχανισμός των τιμών και η κατανομή των πόρων κάτω από συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού και βεβαιότητας, στην περίπτωση των ιδιωτικών αγαθών   49

1.3.3. Οι αδυναμίες του μηχανισμού των τιμών να πετύχει αποτελεσματική κατανομή των πόρων   50

1.3.3.1. Τα Δημόσια Αγαθά  51

1.3.3.2. Αγαθά που Προκαλούν Εξωτερικές Κοινωνικές Επιδράσεις  56

1.3.3.3. Αγορές που Λειτουργούν κάτω από Συνθήκες Ατελούς Ανταγωνισμού  64

1.3.3.4. Ατελείς Αγορές   66

1.3.3.5. Ανεπαρκής Πληροφόρηση   67

1.3.3.6. Αξιόλογα Αγαθά   68

1.3.4. Το κοινωνικό κόστος της αναποτελεσματικής κατανομής των πόρων   68

1.3.5. Ο ρόλος των δημόσιων φορέων στην κατανομή των πόρων   73

1.4. Οι Δημόσιοι Φορείς και η Διανομή του Εισοδήματος   75

1.4.1. Η αλληλεξάρτηση των στόχων της αποτελεσματικής κατανομής των πόρων και της διανομής του εισοδήματος   75

1.4.2. Έννοια και κριτήρια προσδιορισμού της δίκαιης διανομής του εισοδήματος   79

1.4.3. Ο μηχανισμός των τιμών και η διανομή του εισοδήματος   81

1.4.4. Ο ρόλος των δημόσιων φορέων στη διανομή του εισοδήματος   83

1.5. Οι Δημόσιοι Φορείς και η Σταθεροποίηση της Οικονομίας  84

1.6. Οι Δημόσιοι Φορείς και η Οικονομική Μεγέθυνση ή Οικονομική Ανάπτυξη   87

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Μορφές και Μέσα Παρέμβασης των Δημόσιων Φορέων

2.1. Μορφές Παρέμβασης των Δημόσιων Φορέων στην Οικονομία  93

2.2. Τα Μέσα Δράσης των Δημόσιων Φορέων   95

2.3. Οι Δημόσιες Δαπάνες   97

2.3.1. Οικονομική ταξινόμηση   99

2.3.2. Λειτουργική ταξινόμηση   103

2.3.3. Διοικητική ταξινόμηση    105

2.4. Οι Φόροι   106

2.4.1. Ταξινόμηση των φόρων ανάλογα με τη φορολογική βάση   106

2.4.2. Ταξινόμηση των φόρων ανάλογα με τη φύση του φορολογικού συντελεστή   107

2.4.3. Ταξινόμηση των φόρων ανάλογα με το δημόσιο φορέα για τον οποίο επιβάλλονται   114

2.4.4. Ταξινόμηση των φόρων σε προσωπικούς και πραγματικούς  115

2.4.5. Ταξινόμηση των φόρων σε άμεσους και έμμεσους   115

2.4.6. Ταξινόμηση των φόρων ανάλογα με την «οικονομική λειτουργία» που επιβαρύνουν   117

2.5. Ο Δημόσιος Δανεισμός   121

2.6. Οι Δημόσιες Επιχειρήσεις   122

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Ο Πολιτικός Μηχανισμός Λήψης Αποφάσεων

3.1. Η Φύση του Πολιτικού Μηχανισμού Λήψης Αποφάσεων   125

3.2. Συστήματα Λήψης Συλλογικών Αποφάσεων με τον Πολιτικό Μηχανισμό    128

3.2.1. Το σύστημα της παμψηφίας    128

3.2.2. Το σύστημα της πλειοψηφίας   129

3.2.3. Το σύστημα της ιεράρχησης  130

3.2.4. Το σύστημα της βαθμολόγησης    132

3.2.5. Το άριστο σύστημα λήψης αποφάσεων από άποψη αριθμού συναινούντων ατόμων    133

3.3. Η Λήψη Αποφάσεων με το Σύστημα της Απλής Πλειοψηφίας    134

3.3.1. Η λήψη αποφάσεων με άμεση προσφυγή στο λαό   135

3.3.1.1. Η Αντιπροσωπευτικότητα των Αποφάσεων που Λαμβάνονται με το Σύστημα της Πλειοψηφίας: Το Θεώρημα του Διάμεσου Ψηφοφόρου   135

3.3.1.2. Η Αδυναμία του Κανόνα της Πλειοψηφίας να Δώσει Συνεπή Λύση: Το Παράδοξο της

Ψηφοφορίας   139

3.3.1.3. Η Αδυναμία των άλλων Κανόνων Ψηφοφορίας να Δώσουν Συνεπή Λύση: Το Θεώρημα της Αδυναμίας του Arrow   141

3.3.2. Η λήψη αποφάσεων με αντιπροσώπους    142

3.3.2.1. Οι Επιδιώξεις των Πολιτικών και οι Επιδράσεις τους στη Λήψη Συλλογικών Αποφάσεων: Ο Ρόλος του Διάμεσου Ψηφοφόρου   143

3.3.2.2. Ο Ρόλος των Οργανωμένων Ομάδων Συμφερόντων στη Διαδικασία Λήψης Πολιτικών Αποφάσεων   145

3.4. Ο Ρόλος της Δημόσιας Διοίκησης στη Λήψη Συλλογικών Αποφάσεων  147

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Ο Δημόσιος Προϋπολογισμός

4.1. Έννοια και Σημασία του Δημόσιου Προϋπολογισμού στη Λήψη Συλλογικών Αποφάσεων   153

4.2. Κατηγορίες Δημόσιων Προϋπολογισμών   156

4.3. Το Ισοζύγιο του Δημόσιου Προϋπολογισμού    160

4.4. Οι Αρχές που Πρέπει να Διέπουν τον Προϋπολογισμό   162

4.5. Οι Φάσεις του Δημόσιου Προϋπολογισμού    165

4.5.1. Η κατάρτιση του κρατικού προϋπολογισμού    165

4.5.1.1. Η Διαδικασία Κατάρτισης του Κρατικού Προϋπολογισμού  165

4.5.1.2. Εκτίμηση Εξόδων και Εσόδων    167

4.5.2. Η ψήφιση του κρατικού προϋπολογισμού   169

4.5.3. Η εκτέλεση του κρατικού προϋπολογισμού   170

4.5.3.1. Η Εκτέλεση του Προϋπολογισμού Εσόδων   170

4.5.3.2. Η Εκτέλεση του Προϋπολογισμού Εξόδων  171

4.5.4. Έλεγχος εκτέλεσης του προϋπολογισμού    174

4.6. Απολογισμός - Ισολογισμός  175

4.7. Δημόσιοι Φορείς Αρμόδιοι για τον Κρατικό Προϋπολογισμό στην Ελλάδα   175

4.8. Ο Γενικός Προϋπολογισμός του Κράτους στην Ελλάδα   176

ΜΕΡΟΣ II

ΟΙ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ, Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΡΟΧΗ ΑΓΑΘΩΝ, Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Δημόσια Παροχή και Ρύθμιση των μη Ιδιωτικών Αγαθών

5.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις    181

5.2. Αμιγή Δημόσια Αγαθά    182

5.2.1. Συνθήκες αριστοποίησης της κατανομής των πόρων: Ανάλυση μερικής ισορροπίας    183

5.2.1.1. Η Ζήτηση των Δημόσιων Αγαθών   183

5.2.1.2. Η Αριστη Ποσότητα Παραγωγής των Δημόσιων Αγαθών    186

5.2.1.3 Το Υπόδειγμα Lindahl    189

5.2.2. Συνθήκες αριστοποίησης της κατανομής των πόρων: Ανάλυση γενικής ισορροπίας   193

5.2.3. Η παροχή των αμιγών δημόσιων αγαθών από τους δημόσιους φορείς    197

5.3. Αγαθά μη Συναγωνιστικά στην Κατανάλωση αλλά Επιδεκτικά Αποκλεισμού   201

5.4. Αγαθά Συναγωνιστικά στην Κατανάλωση και μη Επιδεκτικά Αποκλεισμού   201

5.5. Μικτά Αγαθά   204

5.5.1. Συνθήκες αριστοποίησης της κατανομής των πόρων   205

5.5.2. Η παρέμβαση των δημόσιων φορέων στην περίπτωση των μικτών αγαθών   205

5.5.2.1. Επιδότηση ή Επιβολή Φορολογίας   205

5.5.2.2. Κανονιστικά μέτρα   210

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Δημόσια Παραγωγή και Επιχειρηματική Δραστηριότητα

6.1. Δημόσια Παραγωγή και Δημόσια Παροχή   213

6.2. Δημόσια Παραγωγή Δημόσιων και Μικτών Αγαθών   214

6.3. Δημόσια Παραγωγή Ιδιωτικών Αγαθών: Δημόσιες Επιχειρήσεις   215

6.3.1. Η φύση και η οργάνωση των δημόσιων επιχειρήσεων    215

6.3.2. Ιδιωτικές δραστηριότητες που αποτελούν συνήθως αντικείμενο δημόσιας επιχείρησης   218

6.3.3. Η δικαιολογητική βάση ανάληψης επιχειρηματικής δραστηριότητας από το δημόσιο  220

6.3.4. Οι στόχοι των δημόσιων επιχειρήσεων   222

6.3.5. Η τιμολογιακή πολιτική των δημόσιων επιχειρήσεων   224

6.3.6. Δημόσιες επιχειρήσεις με φθίνον κόστος   227

6.4. Η Τεχνολογική Αναποτελεσματικότητα της Δημόσιας Παραγωγής και της Δημόσιας Επιχείρησης   231

6.5. Ο Θεσμός της Δημόσιας Επιχείρησης στην Ελλάδα  234

6.5.1. Σύντομη ιστορική αναδρομή της εξέλιξης των δημόσιων επιχειρήσεων στην Ελλάδα  234

6.5.2. Η έκταση της επιχειρηματικής δραστηριότητας του δημοσίου στην Ελλάδα σήμερα   236

6.5.3. Προβλήματα των δημόσιων επιχειρήσεων στην Ελλάδα   237

6.6. Ιδιωτικοποίηση Δημόσιων Δραστηριοτήτων   239

6.6.1. Έννοια και μορφές ιδιωτικοποίησης  239

6.6.2. Στόχοι της ιδιωτικοποίησης   240

6.6.3. Ιδιωτικοποίηση, ανταγωνισμός και αποτελεσματικότητα   243

6.6.4. Ο έλεγχος (regulation) των ιδιωτικοποιημένων δραστηριοτήτων   246

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Αξιολόγηση και Επιλογή των Δημόσιων Δαπανών με βάση το κόστος και το όφελός τους

7.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   249

7.2. Η Θεωρία Μεγιστοποίησης της Κοινωνικής Ευημερίας  240

7.3. Έννοια και Περιεχόμενο της Ανάλυσης Κόστους - Οφέλους    252

7.4. Κατηγορίες Οφέλους και Κόστους που Προέρχονται από τις Δημόσιες Δαπάνες  254

7.5. Η Αποτίμηση του Οφέλους και του Κόστους  257

7.6. Η Σύγκριση του Οφέλους και του Κόστους   259

7.6.1. Το κριτήριο της παρούσας αξίας   260

7.6.2. Το κριτήριο της αποδοτικότητας των δημόσιων δαπανών    262

7.7. Το Πρόβλημα της Επιλογής του Επιτοκίου για την Πρόκριση Σχεδίων Δαπανών   263

7.8. Η Ανάλυση του Κόστους - Οφέλους σε Περίπτωση Υποαπασχόλησης των Παραγωγικών Συντελεστών   265

7.9. Η Ανάλυση Κόστους - Οφέλους και η Διανομή του Εισοδήματος   267

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Διαχρονική Εξέλιξη των Δημόσιων Δαπανών

8.1. Η Αύξουσα Τάση των Δημόσιων Δαπανών   269

8.2. Ο Νόμος του Wagner   270

8.3. Η Θεωρία της Κλιμακωτής Αύξησης των Δημόσιων Δαπανών   272

8.4. Η Θεωρία της Υστέρησης της Παραγωγικότητας του Δημόσιου Τομέα   277

8.5. Η Θεωρία της Ζήτησης των Δημόσιων Αγαθών  275

8.6. Δυναμικά Υποδείγματα Ανάλυσης των Δημόσιων Δαπανών   276

8.7. Οι Αδυναμίες του Πολιτικού Μηχανισμού Λήψης Αποφάσεων και το Μέγεθος του Δημόσιου Τομέα   277

8.8. Η Δημόσια Διοίκηση και το Μέγεθος του Δημόσιου Τομέα   280

8.9. Διαχρονική Εξέλιξη των Δημόσιων Δαπανών στις Χώρες του ΟΟΣΑ στη Μεταπολεμική Περίοδο   281

8.10. Η Διαχρονική Εξέλιξη των Δημόσιων Δαπανών στην

Ελλάδα στη Μεταπολεμική Περίοδο   283

ΜΕΡΟΣ III

Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ: ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Γενικά για τη Φορολογία

9.1. Χαρακτηριστικά Γνωρίσματα των Φόρων 287

9.2. Οι Βασικές Λειτουργίες των Φόρων   288

9.3. Η Φορολογική Βάση   289

9.4. Η Φορολογούμενη Μονάδα   291

9.5. Ο Φορολογικός Συντελεστής   292

9.6. Το Φορολογικό Σύστημα   293

9.6.1. Γενικά για το φορολογικό σύστημα μιας χώρας  293

9.6.2. Το Ελληνικό φορολογικό σύστημα   295

9.7. Το Φορολογικό Βάρος και η Δίκαιη Κατανομή του   297

9.7.1. Έννοια του φορολογικού βάρους και κριτήρια δίκαιης κατανομής του   297

9.7.2.  Η θεωρία του ανταλλάγματος   298

9.7.3. Η θεωρία της φοροδοτικής ικανότητας  300

9.7.4. Το φορολογικό βάρος στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης  304

9.8. Οι Αντιδράσεις των Φορολογούμενων στην Επιβολή των Φόρων   306

9.8.1. Φοροδιαφυγή   307

9.8.2. Φοροαποφυγή   310

9.8.3. Μετακύλιση των φόρων   311

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

Η Φορολογία Εισοδήματος: Φόρος Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων

10.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   313

10.2. Ορισμός του Εισοδήματος για Φορολογικούς Σκοπούς: Η Θεωρητική Προσέγγιση   314

10.3. Ορισμός του Εισοδήματος στην Πράξη: Πηγές Εισοδήματος  316

10.4. Ορισμός του Ακαθάριστου Εισοδήματος  324

10.5. Προσδιορισμός του Καθαρού Εισοδήματος  327

10.6. Το Συνολικό Καθαρό Εισόδημα του Φορολογουμένου  340

10.7. Προσαρμογή του Εισοδήματος στη Φοροδοτική Ικανότητα: Το Φορολογητέο Εισόδημα   340

10.8. Πρόσωπα που Θεωρείται ότι Βαρύνουν το Φορολογούμενο    343

10.9. Η Φορολογική Μεταχείριση της Οικογένειας  344

10.10. Απαλλαγές από το Φόρο   346

10.11. Υπολογισμός του Φόρου   346

10.12. Εκπτώσεις από το Φόρο και Καταβολή του  353

10.13. Η Φορολογική Μεταχείριση των Προσωπικών Εταιριών, των Κοινοπραξιών κ.ά  365

10.13.1. Φορολογία κερδών που προέρχονται από ατομική επιχείρηση   365

10.13.2. Φορολογία κερδών Ο.Ε., Ε.Ε., καθώς και στις κοινωνίες κληρονομικού δικαίου που ασκούν επιχείρηση ή επάγγελμα μετά την αφαίρεση της επιχειρηματικής αμοιβής   367

10.13.3. Φορολογία κερδών που προέρχονται από αστικές κερδοσκοπικές ή μη εταιρίες, συμμετοχικές ή αφανείς, κοινωνίες αστικού δικαίου που ασκούν επιχείρηση ή επάγγελμα καθώς και από κοινοπραξίες    368

10.13.4. Φορολογία κερδών αστικών μη κερδοσκοπικών εταιριών  369

10.14. Αυτοτελής Φορολόγηση των Εισοδημάτων  370

10.15. Τεκμαρτός Προσδιορισμός του Εισοδήματος  376

10.16. Προκαταβολή και Παρακράτηση του Φόρου  389

10.17. Δήλωση Φορολογίας Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων  389

10.18. Αυτοεκκαθάριση του Φόρου  392

10.19 Φορολογία Εισοδήματος και Πληθωρισμός  394

10.20. Ο Αρνητικός Φόρος Εισοδήματος  396

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Η Φορολογία Εισοδήματος:

Φόρος Εισοδήματος Νομικών Προσώπων

11.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   399

11.2. Η Δικαιολογητική Βάση του Φόρου Εισοδήματος Νομικών Προσώπων  400

11.3. Συστήματα Φορολογίας των Κερδών των Νομικών Προσώπων  401

11.4. Φορολογικά Κίνητρα στη Φορολογία Εισοδήματος Νομικών Προσώπων  403

11.5. Ο Φόρος Εισοδήματος Νομικών Προσώπων στην Ελλάδα  406

11.5.1. Υποκείμενο του φόρου   406

11.5.2. Αντικείμενο του φόρου  406

11.5.3. Έννοια της μόνιμης εγκατάστασης στην Ελλάδα αλλοδαπών επιχειρήσεων   409

11.5.4. Απαλλαγές από το φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων  410

11.5.5. Προσδιορισμός του ακαθάριστου και καθαρού εισοδήματος νομικών προσώπων  412

11.5.6. Υπολογισμός φορολογητέου εισοδήματος  414

11.5.7. Υπολογισμός του φόρου   416

11.5.8. Φορολογικές εύνοιες που χορηγούνται ως κίνητρα   418

11.5.9. Φορολογία Κερδών Εταιριών Περιορισμένης Ευθύνης (ΕΠΕ)   419

11.5.10.  Φορολογία Κερδών Ανωνύμων Εταιριών  420

11.5.11. Φορολογία των Αλλοδαπών Επιχειρήσεων   422

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12

Οι Φόροι Περιουσίας

12.1. Έννοια και Μορφές των Φόρων Περιουσίας   423

12.2. Η Δικαιολογητική Βάση και τα Επιχειρήματα που Προβάλλονται υπέρ των Φόρων Περιουσίας   424

12.3. Επιχειρήματα κατά των Φόρων Περιουσίας   427

12.4. Αξιολόγηση των Διάφορων Μορφών Φόρων Περιουσίας   429

12.5. Οι Φόροι Περιουσίας στην Ελλάδα  431

12.5.1. Ο φόρος μεγάλης ακίνητης περιουσίας  432

12.5.1.1. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Φόρου   432

12.5.1.2. Υποκείμενο του φόρου  433

12.5.1.3. Αποτίμηση της ακίνητης περιουσίας   434

12.5.1.4. Απαλλαγές από το φόρο ακίνητης περιουσίας   435

12.5.1.5. Υπολογισμός του φόρου ακίνητης περιουσίας (ΦΑΠ) των φυσικών προσώπων  437

12.5.1.6. Υπολογισμός του φόρου ακίνητης περιουσίας (ΦΑΠ) των νομικών προσώπων   438

12.5.2. Το τέλος ακίνητης περιουσίας  439

12.5.3. Ο φόρος κληρονομιών, δωρεών, γονικών παροχών, προικών και κερδών από λαχεία  439

12.5.3.1. Υποκείμενο του φόρου   440

12.5.3.2. Αντικείμενο του φόρου κληρονομιών  440

12.5.3.3. Προσδιορισμός της αξίας της κληρονομικής  μερίδας ή της κληροδοσίας και ο τρόπος φορολόγησής τους  441

12.5.3.4. Εκπτώσεις χρεών και βαρών από την αξία της κληρονομικής περιουσίας  447

12.5.3.5. Απαλλαγές από τη φορολογία κληρονομιών   447

12.5.3.6. Φορολογικοί συντελεστές και υπολογισμός του φόρου   449

12.5.3.7. Εκπτώσεις από το φόρο  452

12.5.3.8. Αντικείμενο του φόρου   453

12.5.3.9. Συνυπολογισμός προγενέστερων δωρεών, γονικών παροχών και προικών  453

12.5.3.10. Υπολογισμός και εκπτώσεις φόρου  454

12.5.3.11. Χρόνος που γεννιέται η φορολογική υποχρέωση   454

12.5.3.12. Ακύρωση ή ανάκληση της δωρεάς   454

12.5.3.13. Αντικείμενο του φόρου γονικών παροχών    455

12.5.3.14. Απαλλαγές από το φόρο  455

12.5.3.15. Η φορολογία κερδών από λαχεία, παιχνίδια, τηλεοπτικά έπαθλα  κ.τ.λ.  456

12.5.4. Ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων  456

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

Οι Φόροι Δαπάνης

13.1. Μορφές Φορολογίας της Δαπάνης  461

13.2. Ο Προσωπικός Φόρος Δαπάνης  462

13.3. Οι Έμμεσοι Φόροι Δαπάνης   466

13.4. Οι Δασμοί  467

13.5. Οι Γενικοί Φόροι Δαπάνης  469

13.5.1. Στάδια επιβολής των γενικών φόρων δαπάνης   470

13.5.2. Η βάση των γενικών φόρων δαπάνης που καλύπτουν περισσότερα από ένα παραγωγικά στάδια  472

13.6. Οι Ειδικοί Φόροι Δαπάνης   475

13.6.1. Η δικαιολογητική βάση των ειδικών φόρων δαπάνης    475

13.6.2. Οι ειδικοί φόροι δαπάνης στην Ελλάδα   477

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14

Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας

14.1. Μορφές του Φόρου   479

14.2. Μέθοδοι Υπολογισμού της Φορολογικής Υποχρέωσης των Επιχειρήσεων   481

14.3. Επιχειρήματα Υπέρ της Επιβολής του Φόρου   484

14.4. Επιχειρήματα κατά της Επιβολής του Φόρου   487

14.5. Η Βάση του Φόρου   489

14.6. Ο Φορολογικός Συντελεστής  490

14.7. Απαλλαγές και Εξαιρέσεις από το ΦΠΑ  490

14.8. Διαδικασία Λογιστικής Παρακολούθησης και Απόδοσης του ΦΠΑ   493

14.9. Ειδικά Συστήματα Επιβολής του Φόρου   494

14.10. Ο ΦΠΑ στις Χώρες της ΕΕ και στην Ελλάδα   495

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15

Ο Δημόσιος Δανεισμός και το Δημόσιο Χρέος

15.1. Η Φύση του Δημόσιου Δανεισμού και οι Διαφορές του από τη Φορολογία   499

15.2. Λόγοι για του οποίους Δανείζονται οι Δημόσιοι Φορείς   501

15.3. Εσωτερικός και Εξωτερικός Δημόσιος Δανεισμός   504

15.4. Η Διαχρονική Κατανομή του Βάρους από το Δημόσιο Δανεισμό   505

15.5. Ο Δημόσιος Δανεισμός και το Δημόσιο Χρέος στην Ελλάδα   507

ΜΕΡΟΣ IV

ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΣΤΙΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ

ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16

Η Μετακύλιση των Φόρων: Άμεσοι Φόροι και Εισφορές στην Κοινωνική Ασφάλιση

16.1. Γενικά για τη Μετακύλιση των Φόρων 

16.2.  Η Μετακύλιση των Φόρων Εισοδήματος  518

16.2.1.  Εισαγωγικές παρατηρήσεις  518

16.2.2. Η μετακύλιση ενός φόρου εισοδήματος από εργασία σε μια αγορά τέλειου ανταγωνισμού  519

16.2.3. Η μετακύλιση ενός φόρου εισοδήματος από εργασία σε αγορά ατελούς ανταγωνισμού   524

16.2.4. Η μετακύλιση ενός φόρου που επιβάλλεται πάνω στα κέρδη των επιχειρήσεων, οι οποίες επιδιώκουν και πραγματοποιούν μεγιστοποίηση των κερδών   525

16.2.5. Η μετακύλιση ενός φόρου που επιβάλλεται πάνω στα κέρδη των επιχειρήσεων, όταν οι επιχειρήσεις αυτές δεν πραγματοποιούν μεγιστοποίηση των κερδών  527

16.2.6. Η μετακύλιση ενός φόρου που επιβάλλεται πάνω στα κέρδη των επιχειρήσεων σε αγορά ολιγοπωλίου   529

16.3. Η Μετακύλιση των Εισφορών στην Κοινωνική Ασφάλιση   530

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17

Η Μετακύλιση των Φόρων: Έμμεσοι Φόροι

17.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   533

17.2. Η Μετακύλιση των Ειδικών Φόρων Δαπάνης σε Αγορά Τέλειου Ανταγωνισμού   533

17.2.1. Η ισορροπία της επιχείρησης και του κλάδου κάτω από ανταγωνιστικές συνθήκες   533

17.2.2. Επιδράσεις του φόρου στη βραχυχρόνια περίοδο   536

17.2.3. Επιδράσεις του φόρου στη μακροχρόνια περίοδο  541

17.2.4. Η επίδραση των ελαστικοτήτων ζήτησης και προσφοράς στο βαθμό μετακύλισης ενός ειδικού φόρου  542

17.2.5. Η μετακύλιση των ειδικών φόρων δαπάνης σε περίπτωση που η καμπύλη προσφοράς έχει κλίση αρνητική   548

17.3. Η Μετακύλιση των Ειδικών Φόρων Δαπάνης σε Αγορά Μονοπωλίου   550

17.4. Η Μετακύλιση των Ειδικών Φόρων Δαπάνης σε Αγορά Ολιγοπωλίου   555

17.5. Η Μετακύλιση των Ειδικών Φόρων Δαπάνης σε Αγορά Ολιγοπωλιακού Ανταγωνισμού   557

17.6. Η Μετακύλιση ενός Ειδικού Φόρου σε Περίπτωση που οι Επιχειρήσεις Ακολουθούν Πολιτική Μεγιστοποίησης των Πωλήσεών τους   560

17.7. Η Μετακύλιση των Ειδικών Φόρων Δαπάνης σε Περίπτωση που οι Επιχειρήσεις Ακολουθούν Τιμολογιακή Πολιτική Τύπου Mark - up  562

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18

Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στην Προσφορά Εργασίας

18.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   565

18.2. Η Προσφερόμενη Ποσότητα Εργασίας από Ένα Άτομο όταν δεν Υπάρχουν Φόροι και Δημόσιες Δαπάνες  567

18.3. Επιδράσεις των Αυτόνομων Φόρων στην Προσφορά Εργασίας   569

18.4. Επιδράσεις του Φόρου Εισοδήματος στην Προσφορά Εργασίας   571

18.4.1. Οι επιδράσεις ενός αναλογικού φόρου εισοδήματος  571

18.4.2. Οι επιδράσεις ενός προοδευτικού φόρου εισοδήματος   575

18.5. Επιδράσεις των Φόρων Δαπάνης στην Προσφορά Εργασίας   578

18.6. Επιδράσεις των Δαπανών για Αγαθά και Υπηρεσίες στην Προσφορά Εργασίας   579

18.7. Επιδράσεις των Μεταβιβαστικών Πληρωμών στην Προσφορά Εργασίας   580

18.8. Επιδράσεις των Μεταβολών του Μεγέθους του Προϋπολογισμού στην Προσφορά Εργασίας  582

18.9. Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στο Κίνητρο για Συμμετοχή στο Εργατικό Δυναμικό   583

18.10. Τα Αποτελέσματα των Εμπειρικών Ερευνών Σχετικά με τις Επιδράσεις των  Μέσων στην Προσφορά Εργασίας   586

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19

Επιδράσεις των Φόρων στην Ευημερία του Νοικοκυριού και στην Κοινωνική Ευημερία

19.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   589

19.2. Επιδράσεις των Φόρων στην Ευημερία του Νοικοκυριού   591

19.2.1. Επιδράσεις των φόρων στη διάρθρωση της κατανάλωσης και στην ευημερία του νοικοκυριού   591

19.2.2. Επιδράσεις των φόρων στην κατανομή του εισο-δήματος μεταξύ κατανάλωσης και αποταμίευσης και στην ευημερία του νοικοκυριού  596

19.2.3. Επιδράσεις των φόρων στην ευημερία του νοικοκυριού όταν η προσφορά εργασίας μεταβάλλεται   599

19.2.4. Σύγκριση των επιδράσεων των διάφορων κατηγοριών φόρων στην ευημερία του νοικοκυριού   603

19.2.5. Το υπερβάλλον βάρος των φόρων σε περίπτωση που το νοικοκυριό δεν αριστοποιεί τις επιλογές του   605

19.3. Επιδράσεις των Φόρων στην Ευημερία της Κοινωνίας   606

19.3.1. Επιδράσεις των φόρων στην κοινωνική ευημερία όταν η προσφορά εργασίας και αποταμιεύσεων είναι δεδομένες  607

19.3.2. Επιδράσεις των φόρων στην κοινωνική ευημερία όταν η προσφορά εργασίας και αποταμιεύσεων δεν είναι δεδομένες και μπορεί να επηρεασθούν από τους φόρους  610

19.3.3. Επιδράσεις των φόρων στην κοινωνική ευημερία όταν οι επιλογές της κοινωνίας δεν είναι άριστες   611

19.4 Μέτρηση των Επιδράσεων των Φόρων στην Ευημερία του Νοικοκυριού και στην Κοινωνική Ευημερία   612

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20

Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στη Διανομή του Εισοδήματος και στη Φτώχεια

20.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   619

20.2. Μορφές Διανομής και Αναδιανομής του Εισοδήματος   620

20.3. Οι Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στη Διανομή του Εισοδήματος κατά Εισοδηματικές Τάξεις   620

20.3.1. Οι επιδράσεις των φόρων στη διανομή του εισοδήματος  622

20.3.2. Οι επιδράσεις των δαπανών στη διανομή του εισοδήματος  623

20.3.2.1. Η αποτελεσματικότητα των μεταβι-βάσεων ως μέσων αναδιανομής:

Μεταβιβάσεις σε χρήμα ή μεταβιβάσεις σε είδος;   624

20.3.2.2. Η αποτελεσματικότητα των μεταβι-βάσεων ως μέσο αναδιανομής του εισοδήματος: Μεταβιβάσεις σε χρήμα ή επιδοτήσεις των τιμών;   626

20.3.2.3. Μεταβιβάσεις σε όλους ή σε ορισμένες μόνο κατηγορίες νοικοκυριών   628

20.4. Μέτρηση των Επιδράσεων των Δημοσιονομικών Μέσων στη Διανομή του Εισοδήματος   629

20.4.1. Μέτρα μέτρησης των επιδράσεων των δημοσιονομικών μέσων στη διανομή του εισοδήματος   633

20.4.2. Προβλήματα μέτρησης των επιδράσεων των δημοσιονομικών μέσων στη διανομή του εισοδήματος   633

20.5. Τα Δημοσιονομικά Μέσα και η Φτώχεια   639

20.5.1. Έννοια και χαρακτηριστικά της φτώχειας   639

20.5.2. Οι επιδράσεις των δημοσιονομικών μέσων στη φτώχεια  639

20.6. Οι Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στη Διανομή του Εισοδήματος και στη Φτώχεια στην Ελλάδα   642

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η Άριστη Διάρθρωση της Φορολογίας

21.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   649

21.2. Η Άριστη Διάρθρωση των Φόρων σε μια Κοινωνία όπου η Διανομή του Εισοδήματος δεν Αποτελεί Στόχο της Φορολογικής Πολιτικής  651

21.2.1. Η ανάλυση του Ramsey   651

21.2.2. Ο ρόλος των ελαστικοτήτων ζήτησης και προσφοράς στον προσδιορισμό της άριστης διάρθρωσης των φόρων   654

21.2.3. Η ανάλυση των Corlett και Hague και η σχέση της με την ανάλυση του Ramsey   655

21.3. Η Άριστη Διάρθρωση των Φόρων και η Διανομή του Εισοδήματος    656

21.3.1. Η σχέση ανταλλαγής μεταξύ αποτελεσματικής κατανομής των πόρων και δίκαιης διανομής του εισοδήματος και η άριστη διάρθρωση των φόρων  656

21.3.2. Η άριστη διάρθρωση των έμμεσων φόρων  659

21.3.3. Η άριστη διάρθρωση της φορολογίας εισοδήματος   661

21.4. Η Αριστη Διάρθρωση της Φορολογίας και η Τεχνολογική Αποτελεσματικότητα   665

21.5. Η Αριστη Διάρθρωση του Φορολογικού Συστήματος   668

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 22

Μακροοικονομικές Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων

22.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   671

22.2. Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στην Κατανά¬λωση και στην Ενεργό Ζήτηση   672

22.2.1. Επιδράσεις των δημόσιων δαπανών  672

22.2.2. Επιδράσεις των φόρων   674

22.2.3. Επιδράσεις ταυτόχρονων και ισόποσων μεταβολών δαπανών και φόρων   677

22.2.4. Επιδράσεις των δημοσιονομικών μέσων στην ενεργό ζήτηση όταν οι ροπές για κατανάλωση διαφέρουν  678

22.3. Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στις Επενδύσεις και στην Ενεργό ζήτηση   679

22.4. Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στην Ενεργό Ζήτηση σε μια Ανοικτή Οικονομία   686

22.5. Επιδράσεις των Δημοσιονομικών Μέσων στην Παραγωγή, στην Απασχόληση και στον Πληθωρισμό   688

22.6. Η Αποτελεσματικότητα της Δημοσιονομικής Πολιτικής στην Προώθηση των Μακροοικονομικών Στόχων   689

22.6.1. Η δημοσιονομική πολιτική και η εκτόπιση των ιδιωτικών επενδύσεων   689

22.6.2. Η δημοσιονομική πολιτική και οι ορθολογικές προσδοκίες    690

22.6.3. Η δημοσιονομική πολιτική και τα οικονομικά της προσφοράς  691

22.6.4. Η κριτική των μονεταριστών    692

22.6.5. Οι υστερήσεις και η αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής   693

22.7. Η Αυτόματη Σταθεροποιητική Επίδραση των Δημοσιονομικών Μέσων 694

ΜΕΡΟΣ V

ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23

Κοινωνική Προστασία και Κοινωνική Ασφάλιση

23.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις  699

23.2. Λόγοι Παρέμβασης των Δημόσιων Φορέων στον Τομέα της Κοινωνικής Ασφάλισης   700

23.3. Η Οργάνωση της Παροχής της Κοινωνικής Ασφάλισης  704

23.4. Επιπτώσεις της Κοινωνικής Ασφάλισης   704

23.4.1. Επιδράσεις της κοινωνικής ασφάλισης στο κίνητρο για εργασία   705

23.4.2. Επιδράσεις στις αποταμιεύσεις   706

23.4.3. Επιδράσεις στη διανομή του εισοδήματος  707

23.5. Η Κρίση στη Χρηματοδότηση της Κοινωνικής Ασφάλισης   708

23.6. Η Κοινωνική Ασφάλιση στην Ελλάδα  710

23.6.1. Ιστορική εξέλιξη του θεσμού   710

23.6.2. Η διοικητική οργάνωση της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα   714

23.6.3. Η χρηματοδότηση του ελληνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης   716

23.6.4. Η έκταση της κοινωνικής προστασίας στη χώρα μας  718

23.6.5. Η διάρθρωση των δαπανών κοινωνικής προστασίας  720

23.6.6. Το θεσμικό πλαίσιο των παροχών  721

23.6.7. Η διάρθρωση των εσόδων των φορέων κοινωνικής ασφάλισης  722

23.6.8 Προβλήματα των φορέων κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα  725

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 24

Η Δημοσιονομική Αποκέντρωση

24.1. Εισαγωγικές Παρατηρήσεις   727

24.2. Η Κατανομή των Δημοσιονομικών Λειτουργιών στα Διάφορα Επίπεδα Διοίκησης  728

24.2.1. Η δημοσιονομική αποκέντρωση και η αποτελεσματική κατανομή των πόρων  728

24.2.2. Η δημοσιονομική αποκέντρωση και η διανομή του εισοδήματος  732

24.2.3. Η δημοσιονομική αποκέντρωση και οι μακροοικονομικοί στόχοι   734

24.3. Η Κατανομή των Εσόδων στα Διάφορα Επίπεδα  Διοίκησης  736

24.4. Ο Συντονισμός της Δραστηριότητας των Διάφορων Επιπέδων Διοίκησης και ο Ρόλος των Επιχορηγήσεων   737

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25

Φορολογική Εναρμόνιση σε Οικονομικές Ενώσεις

25.1. Έννοια και Μορφές Φορολογικής Εναρμόνισης   741

25.2. Η Ανάγκη για Φορολογική Εναρμόνιση σε μια Οικονομική Ένωση   742

25.2.1. Η ανάγκη για εναρμόνιση των γενικών φόρων δαπάνης    742

25.2.2. Η ανάγκη για εναρμόνιση των ειδικών φόρων δαπάνης    745

25.2.3. Η ανάγκη για εναρμόνιση των φόρων εισοδήματος    746

25.3. Οι Επιπτώσεις της Εναρμόνισης των Γενικών Φόρων Δαπάνης   748

25.3.1. Οι επιπτώσεις της εναρμόνισης της διάρθρωσης και των συντελεστών κάτω από την αρχή της χώρας προορισμού  748

25.3.2. Οι επιπτώσεις της αλλαγής της αρχής επιβολής των γενικών φόρων στο ενδοκοινοτικό εμπόριο   751

25.4. Οι Επιπτώσεις της Εναρμόνισης των Ειδικών Φόρων Δαπάνης   755

25.5. Η Φορολογική Εναρμόνιση στην Ευρωπαϊκή Ένωση   756

25.5.1. Η εναρμόνιση των γενικών φόρων δαπάνης   757

25.5.1.1. Σύντομο ιστορικό των εξελίξεων  757

25.5.1.2. Το Οριστικό Καθεστώς του ΦΠΑ στην

Ευρωπαϊκή Ένωση: Προβλήματα και Πρόσφατες Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  758

25.5.2. Η εναρμόνιση των ειδικών φόρων δαπάνης   762

25.5.3. Η εναρμόνιση των φόρων εισοδήματος νομικών προσώπων   763

25.6. Η Φορολογική Εναρμόνιση στην Ελλάδα   765

 

Βιβλιογραφία  769