Ελένη Χατζηχαρίτου

 

 

Εργασιακές Σχέσεις και Εργατικό Δίκαιο ΤΟΜΟΣ Β

 

Α΄ Έκδοση

 

 

 

Εκδότης: Μπένου Γ.

 

Μορφή: Μαλακό εξώφυλλο

 

Αριθμός σελίδων: 198

 

Κωδικός ISBN: 9608249368

 

Διαστάσεις: 24 × 17 εκ.

 

Έτος έκδοσης: 2003

 

 

 

 

 ► παρουσίαση

Οι δεκαπέντε χώρες της Ε.Ε. (Ευρωπαϊκής Ένωσης) μετά από μια περίοδο πέντε ετών οικονομικής άνθησης εισήλθαν, με τον ερχομό της δεκαετίας του ‘90 μέχρι και το 1994, σε μια περίοδο οικονομικής και νομισματικής ανισορροπίας με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, μείωσης της επενδυτικής δραστηριότητας και αύξησης των πληθωριστικών πιέσεων. Ετσι, η αγορά εργασίας της κάθε Ευρωπαϊκής χώρας παρασύρθηκε την περίοδο αυτή στον κυκλώνα της ύφεσης-μείωση της απασχόλησης, των κενών θέσεων εργασίας και αύξηση της ανεργίας- με διαφορετική φυσικά ένταση, ανάλογα με την οικονομική υποδομή κάθε χώρας και τις διαρθρωτικές ιδιαιτερότητές της. Από το 1995 και μετά, η οικονομική άνθηση άρχισε σε ορισμένες χώρες της Ε.Ε. οι οποίες με τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης και την αυξημένη παραγωγικότητα κατάφεραν να λύσουν, εν μέρει, ορισμένα από τα οικονομικά προβλήματα που δημιούργησε η περίοδος ύφεσης (1990-1994), όχι όμως αυτό της ανεργίας. Αυτό οφείλεται στο ότι μέχρι σήμερα αυτή η οικονομική ανάκαμψη δεν είναι του ίδιου επιπέδου όπως αυτή της δεκαετίας του 1980. Σκοπός αυτής της έρευνας είναι να παρακολουθήσει αυτές τις διαχρονικές εξελίξεις στην αγορά εργασίας, κάνοντας μια προσπάθεια ερμηνείας της συμπεριφοράς των βασικών μεγεθών της.

Επειδή πολλοί από τους φοιτητές στους οποίους απευθύνεται η έρευνα αυτή δεν έχουν διδαχθεί το μάθημα της οικονομικής της εργασίας, εθεωρήθη σκόπιμο να γίνει αρχικά μια εισαγωγική αναφορά στις βασικές έννοιες και λειτουργίες της αγοράς εργασίας, γενικά. Στην ανάλυση αυτή ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ορισμό και στην ερμηνεία των διαφόρων δεικτών που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση των βασικών μεγεθών της αγοράς αυτής, όπως επίσης και οι δυνατότητες μέτρησής των βάσει των διαθεσίμων στατιστικών στοιχείων. Επίσης, η συγκρισιμότητα των στατιστικών στοιχείων τόσο διαχρονικά όσο και μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., θα είναι ένα από τα κύρια σημεία αναφοράς της ανάλυσης αυτής.

Η όλη έρευνα χωρίζεται σε δυο μέρη. Στο πρώτο μέρος γίνεται αναφορά στον πληθυσμό, στην απασχόληση και στην ανεργία και στο δεύτερο μέρος στο κόστος εργασίας και στην παραγωγικότητα. Τόσο στο πρώτο όσο και στο δεύτερο μέρος, θα γίνει μια κριτική ανάλυση του τρόπου λειτουργίας της αγοράς εργασίας. Θα αναζητήσουμε δηλαδή, τα αίτια των δυσλειτουργιών της και θα προτείνουμε διάφορες λύσεις για γρηγορότερη σύγκλιση των χωρών της Ε.Ε. σε μια ενιαία και ευημερούσα αγορά εργασίας. Η όλη ανάλυσή μας θα επικεντρωθεί σε δυο δεκαετίες. Στη δεκαετία του 1980 και στη δεκαετία του 1990. Με κριτήριο τις γενικές οικονομικές συνθήκες στην Ε.Ε. και τις αντίστοιχες φάσεις του οικονομικού κύκλου, η όλη χρονική περίοδος θα χωριστεί σε τέσσερις υποπεριόδους. Η πρώτη περιλαμβάνει τις αρχές της δεκαετίας του 1980 μέχρι και το 1986, η δεύτερη το 1987 μέχρι και το 1990, η τρίτη τα τέσσερα πρώτα χρόνια της προηγούμενης δεκαετίας και η τελευταία τα επόμενα χρόνια μέχρι το 2001 μαζί με κάποιες προβλέψεις για τα πρώτα χρόνια της νέας χιλιετίας. Στην πρώτη περίοδο, παρατηρείται ένα γενικό κλίμα ύφεσης σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. με κύρια χαρακτηριστικά τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, τις πληθωριστικές πιέσεις, τους χαμηλούς ρυθμούς αύξησης του Α.Ε.Π., τη χαμηλή παραγωγικότητα και τη μείωση των επενδύσεων και της απασχόλησης. Στην αμέσως επόμενη περίοδο, η εικόνα αντιστρέφεται και η ύφεση δίνει τη θέση της στην άνθηση χωρίς βέβαια όλες οι χώρες να παρουσιάζουν τους ίδιους ρυθμούς ανάπτυξης. Δυστυχώς όμως με τον ερχομό της δεκαετίας του ‘90 πράγματα πάλι χειροτερεύουν μέχρι και το 1994 και μαζί με τις νέες γεωπολιτικές αλλαγές στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, η ανεργία αυξάνεται απειλητικά αγγίζοντας το 11% του εργατικού δυναμικού της Ε.Ε. Δεκαοκτώ και πλέον εκατομμύρια άτομα αναζητούν να βρουν απασχόληση και δεν μπορούν για διάστημα πολλές φορές μεγαλύτερο του ενός έτους. Παρατηρείται ότι, οι νέοι κάτω των 25 και οι γυναίκες, επιφορτίζονται το υψηλότερο βάρος της νέας ύφεσης. Μετά το 1994, ο ρυθμός αύξησης των κενών θέσεων εργασίας φαίνεται να μην είναι επαρκής για να εξασφαλίσει απασχόληση σε αυτούς που τη ζητούν. Μπορεί να έχει μειωθεί το ποσοστό ανεργίας μετά το 1998 και οι άνεργοι στην ευρωπαϊκή Ένωση να φτάνουν τα δεκατρία εκατομμύρια άτομα, τα ερωτήματα όμως παραμένουν πολλά. Τόσο για την μετέπειτα πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως σύνολο, αλλά και κάθε χώρας χωριστά.

Γενικά, στην όλη ανάλυσή μας τα περισσότερο ενδιαφέροντα συμπεράσματα θα εξαχθούν, τόσο από τη διαχρονική συμπεριφορά των απολύτων μεγεθών, όσο και των σχετικών μεγεθών. Συγκρίνοντας δηλαδή κάθε χώρα με τις υπόλοιπες άλλες, αλλά και με τον αντίστοιχο κοινοτικό μέσο για να δούμε, τόσο τη σχετική της θέση, όσο και ποιές Ευρωπαϊκές χώρες παρουσιάζουν αυξητικές τάσεις και ποιές πτωτικές. Όλα τα στατιστικά στοιχεία τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα αυτή, ελήφθησαν από τα δελτία της στατιστικής υπηρεσίας της Ε.Ε., της γνωστής Eurostat, τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδας(ΕΣΥΕ) και τον Οργανισμό Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ).

 

 ► περιεχόμενα

 

Πρόλογος  9

ΜΕΡΟΣ Α'

Απασχόληση και Ανεργία  13

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διάρθρωση και Λειτουργία της Αγοράς Εργασίας  15

1.1    Στατιστικά Στοιχεία για τα Μεγέθη της Αγοράς Εργασίας  18

1.2    Οι Θεσμοί της Αγοράς Εργασίας  19

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Εργατικό Δυναμικό  23

2.1    Βασικές Εννοιες και Προσδιοριστικοί Παράγοντες του Μεγέθους του Εργατικού Δυναμικού  23

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Πληθυσμός  27

3.1    Οικονομικά Ενεργός Πληθυσμός  31

3.2    Προβολές Εργάσιμης Ηλικίας  37

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Απασχόληση και Ανεργία στις Χώρες-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης  39

4.1    Εισαγωγή  39

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Απασχόληση  45

5.1    Συνολική Απασχόληση  46

5.2    Ποσοστιαία Μεταβολή της Απασχόλησης  47

5.3    Απασχόληση Κατά Φύλο και Ηλικία  52

5.4    Οι Γυναίκες στην Αγορά Εργασίας  57

5.5    Μερική Απασχόληση στην Ευρωπαϊκή Ένωση  60

5.6    Αυτοαπασχόληση  66

5.7    Διάρθρωση της Απασχόλησης κατά Τομείς Δραστηριότητας  72

5.7.1    Απασχόληση στη Γεωργία  77

5.7.2    Απασχόληση στη Βιομηχανία  77

5.8    Μετανάστευση και Απασχόληση στην Ευρωπαϊκή Ένωση  81

5.9    Συνθήκη Σένγκεν  85

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Ανεργία  87

6.1    Έννοια και Μέτρηση της Ανεργίας  87

6.2    H Ανεργία στις Χώρες-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Εισαγωγή  93

6.3    Η Ανεργία στις Δώδεκα Χώρες-Μέλη: Τάσεις και Συγκρίσεις (1963-1992)  95

6.3.1    Εξέλιξη της Ανεργίας κατά Φύλο  98

6.4    Η Ανεργία στις Δεκαπέντε Χώρες-Μέλη: Τάσεις και Συγκρίσεις (1990-1995)  102

6.4.1    Εξέλιξη της Ανεργίας κατά Φύλο: Η Ανεργία Ανδρών και Γυναικών στις Δεκαπέντε Χώρες Μέλη (1990-1995)  104

6.5    Μακροχρόνια Ανεργία  106

6.6    Η Ανεργία των Νέων  111

6.7    Η Ανεργία στην Ε.Ε.: Πρόσφατες Εξελίξεις (1998-2001)  115

6.7.1    Η Ανεργία στην Ελλάδα: 1990-2001  126

6.7.2    Η Περιφερειακή Διάσταση της Απασχόλησης  134

6.8    Συνθήκες Εργασίας του Αφανούς Εργατικού Δυναμικού  142

6.9    Προοπτικές της Ανεργίας στην Ε.Ε  145

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Κρίσεις και Προτάσεις για την Ανεργία  149

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Βασικά Συμπεράσματα και Πολιτικές για την Καταπολέμηση της Ανεργίας στην Ελλάδα  155

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Οι Εργασιακές Σχέσεις στα πλαίσια της  Ο.Ν.Ε  159

9.1    Η Επέκταση και η Ένταση της Ευελιξίας της Εργασίας  160

ΜΕΡΟΣ Β'

Ανταγωνιστικότητα, Κόστος Εργασίας, Ανεργία και Παραγωγικότητα  169

Εισαγωγή  171

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

Κόστος Εργασίας και Ανταγωνιστικότητα  173

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Απασχόληση και Κόστος Εργασίας  177

11.1    Κόστος Εργασίας, Ανεργία και Επενδύσεις  178

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12

Παραγωγικότητα: Έννοια και Μέτρηση  185

12.1    Κόστος Εργασίας και Παραγωγικότητα  188

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

Κόστος Εργασίας στη Βιομηχανία στις Χώρες Μέλη της Ε.Ε  191

13.1    Ο Κατώτατος Μισθός στην Ελλάδα  194

13.2    Κόστος Εργασίας Ανά Μονάδα Προϊόντος στις Χώρες-Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης  195

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ  197