Γεώργιος Α. Βάμβουκας

 

Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική

 

A΄ Έκδοση

 

 

 

 

Εκδότης: Μπένου Ε.

 

Μορφή: Μαλακό εξώφυλλο

 

Αριθμός σελίδων: 824

 

Κωδικός ISBN: 9789603591344

 

Διαστάσεις: 24 × 17 εκ.

 

Κωδ. Εύδοξος: 68406510

 

Έτος έκδοσης: 2017

 

 

 

 

 

 ► παρουσίαση

Η Μακροοικονομική (Macroeconomics) αποτελεί το σημαντικότερο γνωστικό πεδίο της Οικονομικής Επιστήμης. Η Μακροοικονομική ασχολείται με την εξέταση της οικονομίας μιας χώρας, καθώς επίσης και με τη σπουδή μιας Οικονομικής Νομισματικής Ένωσης ως ένα ενιαίο σύνολο. Η Μακροοικονομική εστιάζει την ανάλυσή της σε συνολικά οικονομικά μεγέθη, όπως είναι το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν), το εργατικό δυναμικό, ο πληθωρισμός, οι κρατικές δαπάνες, τα φορολογικά έσοδα, οι εξαγωγές, οι εισαγωγές, τα επιτόκια, το κρατικό έλλειμμα, το δημόσιο χρέος κ.λπ. Για παράδειγμα, η Μακροοικονομική μπορεί να διερευνήσει τους αιτιώδεις παράγοντες που προσδιορίζουν την διαχρονική άνοδο του δημοσίου χρέους της Ελλάδας και γιατί κατά την περίοδο 2008-2017 η ελληνική οικονομία πλήττεται από μια πρωτοφανή παρατεταμένη κρίση. Επίσης, στα πλαίσια της ΟΝΕ (Οικονομική Νομισματική Ένωση-Economic Monetary Union), με την αξιοποίηση της μακροοικονομικής ανάλυσης, δύνανται να διερευνηθούν οι παράγοντες που κατά την περίοδο 2008-2017, προσδιορίζουν τους χαμηλούς μέσους ετήσιους αναπτυξιακούς ρυθμούς και την διατήρηση του μέσου ποσοστού ανεργίας γύρω στο 9%.

Το παρόν πόνημα αποτελεί καρπό πολυετούς συστηματικής και συνεπούς ενασχόλησής μου με το γνωστικό πεδίο της Μακροοικονομικής. Τρεις ήταν οι βασικοί λόγοι που με ώθησαν στη συγγραφή του παρόντος βιβλίου. Ο πρώτος λόγος ήταν η συνεχής παρότρυνση των φοιτητών μου. Το μάθημα Μακροοικονομική Ανάλυση και Πολιτική, διδάσκεται από τον υποφαινόμενο στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΑΣΟΕΕ) επί σειρά ετών σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο. Πολλοί φοιτητές με ενθάρρυναν να αναλάβω τη συγγραφή ενός βιβλίου της Μακροοικονομικής, το οποίο να είναι κατανοητό από έλληνες αναγνώστες και να χρησιμοποιεί μακροοικονομικά δεδομένα κυρίως της ελληνικής οικονομίας και να μην εστιάζει σε στατιστικά στοιχεία της οποιασδήποτε ξένης οικονομίας σαν της αμερικανικής.

Ο δεύτερος λόγος που με ώθησε στη συγγραφή του ανά χείρας βιβλίου, σχετίζεται με ένα “κενό” που υπάρχει στην εγχώρια βιβλιογραφία, το οποίο αφορά τις μεταφράσεις ξενόγλωσσων βιβλίων στο αντικείμενο της Μακροοικονομικής. Αρκετοί εγχώριοι εκδοτικοί οίκοι, ανέλαβαν την κοστοφόρα διαδικασία της μετάφρασης στην ελληνική αξιόλογων ξένων συγγραμμάτων της Μακροοικονομικής. Ωστόσο, τα περισσότερα των ξενόγλωσσων μεταφρασθέντων συγγραμμάτων, κατά την ανάλυση των διαφόρων μακροοικονομικών φαινομένων, χρησιμοποιούν ποιοτικά και ποσοτικά στατιστικά δεδομένα ιδίως της αμερικανικής οικονομίας. Τι

ενδιαφέρει περισσότερο τον έλληνα αναγνώστη-φοιτητή, να ενημερωθεί για τα αίτια που προκαλούν την διαχρονική άνοδο του δημοσίου χρέους της Ελλάδας ή των ΗΠΑ; Ο έλληνας αναγνώστης θα ενδιαφερόταν περισσότερο να πληροφορηθεί, ποιοι παράγοντες συνετέλεσαν ώστε την περίοδο 2008-2016, ο μέσος ετήσιος αναπτυξιακός ρυθμός της Ελλάδας ήταν αρνητικός -3,9% ή γιατί ο αντίστοιχος μέσος ετήσιος αναπτυξιακός ρυθμός των ΗΠΑ ήταν 1,8%; Ο έλληνας αναγνώστης του παρόντος συγγράμματος, θα προτιμούσε να ενημερωθεί πληρέστερα, γιατί την περίοδο 2008-2016 το ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα από 7,8% εξακοντίστηκε σ^ 23,6% ή γιατί το ποσοστό ανεργίας στην Ευρωζώνη από 7,6% αυξήθηκε σε 10,0%; Ναι μεν στα διάφορα Κεφάλαια του βιβλίου δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στα μακροοικονομικά μεγέθη της Ελλάδας, ωστόσο εκεί που κρίνεται αναγκαίο, η ποσοτική μας ανάλυση εστιάζεται στις ΗΠΑ, την Ευρωζώνη, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Κίνα, τους BRICS, σε περιοχές χωρών της διεθνούς οικονομίας ή ακόμα και στο σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας.

Ο τρίτος λόγος που επηρέασε τον υποφαινόμενο στην εκπόνηση του βιβλίου τούτου, καθρεφτίζεται στο κίνητρο της επιστημονικής έρευνας. Καίριας σημασίας ερευνητικά θέματα, όπως είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν το επίπεδο παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας του οικονομικού συστήματος μιας χώρας, τα υποδείγματα εξωγενούς και ενδογενούς οικονομικής μεγέθυνσης, τα αίτια των εισοδηματικών ανισοτήτων και της φτώχειας σε παγκόσμιο επίπεδο, τα κρατικά ελλείμματα και το δημόσιο χρέος, οι μέθοδοι άσκησης και η αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής και της νομισματικής πολιτικής, οι φάσεις και οι αιτιώδεις παράγοντες των οικονομικών κύκλων, τα αίτια των διαταραχών (shocks) στην οικονομία και η επίδρασή τους στη συνολική ζήτηση και τη συνολική προσφορά αγαθών και υπηρεσιών, η αλληλεπίδραση μεταξύ δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, οι απόψεις των κορυφαίων Σχολών Οικονομικής Σκέψης σε θέματα μακροοικονομικής θεωρίας και πολιτικής, κ.λπ., αποτελούν για τον υποφαινόμενο αντικείμενα συνεχούς, διεισδυτικής και ενδελεχούς επιστημονικής έρευνας.

Η θεματολογία του βιβλίου είναι επίκαιρη και πολύπλευρη, ακολουθώντας τα βήματα εξέλιξης της Μακροοικονομικής από τα χρόνια της Κλασικής Σχολής προς την Κεϋνσιανή, τη Μονεταριστική, τη Νεοκεϋνσιανή, τη Νέα Κλασική και μερικές άλλες λίαν ενδιαφέρουσες Σχολές Οικονομικής Σκέψης. Το ανά χείρας βιβλίο περιλαμβάνει 23 Κεφάλαια τα οποία είναι ταξινομημένα σε 8 Μέρη. Το Μέρος Α περιέχει τα Κεφάλαια 1 και 2. Το διαχρονικό βιβλίο του John M. Keynes, «The General Theory of Employment, Interest and Money» (1936), έθεσε τα θεμέλια της μακροοικονομικής ανάλυσης, που μετά το 1936 και μέχρι σήμερα διδάσκεται στα πανεπιστήμια. Η μεγίστη συμβολή του Keynes ήταν ότι με την Γενική Θεωρία εισήγαγε για πρώτη φορά στο χώρο της οικονομικής επιστήμης, μέθοδο ανάλυσης των συνολικών οικονομικών μεγεθών και ερμηνείας της συμπεριφοράς του συνόλου της οικονομίας μιας χώρας.

Θεωρώντας ότι το οικονομικό σύστημα αποτελείται από τρεις αλληλένδετες αγορές και ειδικότερα, την αγορά αγαθών και υπηρεσιών, την αγορά χρήματος και την αγορά εργασίας, ο Keynes, διατύπωσε μέθοδο μακροοικονομικής σκέψης, με την οποία δύνανται να προσδιοριστούν και να αναλυθούν, οι δυνάμεις που συντελούν στην επίτευξη μακροοικονομικής ισορροπίας στην οικονομία της χώρας. Επειδή οι μακροοικονομικές μεταβλητές υπολογίζονται με τη χρήση στατιστικών στοιχείων, τεράστιο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μέθοδος μέτρησης των διαφόρων μακροοικονομικών μεταβλητών. Το σύστημα των εθνικών λογαριασμών (the national accounts system) αποτελεί μέθοδο υπολογισμού του ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) και των διαφόρων μακροοικονομικών μεγεθών που το συνθέτουν, όπως είναι η ιδιωτική κατανάλωση, οι ιδιωτικές επενδύσεις, οι δημόσιες δαπάνες, οι εξαγωγές και οι εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών, κ.λπ. Το σύστημα των εθνικών λογαριασμών αποτελεί βασικό αντικείμενο ανάλυσης του Κεφαλαίου 2.

Το Μέρος Β περιλαμβάνει τα Κεφάλαια 3, 4 και 5. Στο Κεφάλαιο 3 αναλύονται σημαντικές οικονομικές έννοιες και θεωρίες, όπως είναι η συνάρτηση παραγωγής της μορφής Cobb-Douglas, το οριακό προϊόν της εργασίας και του κεφαλαίου, ο πραγματικός μισθός, το οριακό έσοδο του προϊόντος της εργασίας, οι συναρτήσεις προσφοράς και ζήτησης εργασίας, η ισορροπία στην αγορά εργασίας, κ.λπ. Το περιεχόμενο του Κεφαλαίου 3, αποτελεί το βασικό θεωρητικό υπόβαθρο για την κατανόηση των θεωριών ενδογενούς και εξωγενούς οικονομικής μεγέθυνσης, που παρουσιάζονται στα Κεφάλαια 4 και 5. Στα Κεφάλαια 4 και 5, διερευνώνται οι ποσοτικοί και οι ποιοτικοί παράγοντες, που επηρεάζουν τις αναπτυξιακές επιδόσεις των διαφόρων χωρών της παγκόσμιας οικονομίας και προσδιορίζουν τη μεγέθυνση των οικονομικών τους συστημάτων στο μακροχρόνιο. Από θεωρητικής άποψης, σχολιάζουμε το υπόδειγμα ενδογενούς οικονομικής μεγέθυνσης του Solow και το υπόδειγμα ενδογενούς οικονομικής μεγέθυνσης ΑΚ, τα οποία αποτελούν μια πολύ καλή αφετηρία για την ερμηνεία των παραγόντων που προσδιορίζουν τους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους θεσμικούς, οικονομικούς, δημογραφικούς, πολιτικούς, πολιτιστικούς και γεωγραφικούς παράγοντες, που στην πράξη έχει αποδειχτεί ότι επηρεάζουν την παραγωγικότητα της μακροοικονομίας και προσδιορίζουν τις αναπτυξιακές επιδόσεις και τα επίπεδα κοινωνικής ευημερίας μιας χώρας.

Τα Κεφάλαια 6 και 7 συνθέτουν το Μέρος Γ, εστιάζοντας στο κεϋνσιανό μακροοικονομικό υπόδειγμα. Στο Κεφάλαιο 6, αναλύεται η διαδικασία επίτευξης μακροοικονομικής ισορροπίας στην κλειστή και την ανοικτή οικονομία. Η Κατανάλωση, η Αποταμίευση και η Επένδυση αποτελούν αντικείμενο ανάλυσης του Κεφαλαίου 7. Ο Keynes υπήρξε ιδρυτής Σχολής Οικονομικής Σκέψης, της Κεϋνσιανής Σχολής (Keynesian School). Από τα μέσα του 18ου αιώνα που οριοθετούνται οι ρίζες της οικονομικής επιστήμης και μέχρι σήμερα, η Κλασική Σχολή και η Κεϋνσιανή Σχολή θεωρούνται ως οι σημαντικότερες Σχολές στο χώρο της οικονομικής επιστήμης.

Δύο Σχολές που ανέδειξαν τους μεγαλύτερους οικονομολόγους όλων των εποχών, οι οποίοι διατύπωσαν τα δόγματα, τις αρχές και τους νόμους που διέπουν τον οικονομικό λογισμό. Δεν είναι τυχαίο ότι οι νεώτερες Σχολές οικονομικής σκέψης σαν τη Μονεταριστική Σχολή, έχουν βασιστεί και εμπνευστεί από το συγγραφικό έργο της Κεϋνσιανής και ιδίως της Κλασικής Σχολής. Αξιοσημείωτο είναι ότι η Νέα Κλασική Σχολή (New Classical School), που τα τελευταία χρόνια έχει κάνει αισθητή την παρουσία της στο πεδίο της οικονομικής επιστήμης, αποτελεί συνέχεια της Κλασικής Σχολής των Adam Smith, Thomas Malthus, David Ricardo, Nassau Senior, John Stuart Mill, κ.ά.

Το Μέρος Δ περιλαμβάνει τα Κεφάλαια 8, 9, 10 και 11. Βασικό αντικείμενο ανάλυσης των Κεφαλαίων 8 και 9, είναι η διάρθρωση της χρηματοπιστωτικής αγοράς (asset market) και η ανάλυση των εννοιών της προσφοράς και της ζήτησης χρήματος. Η χρηματοπιστωτική αγορά περιλαμβάνει σημαντικούς θεσμούς, όπως είναι οι κεντρικές τράπεζες, οι εμπορικές τράπεζες, τα χρηματιστήρια, οι τράπεζες επενδύσεων, οι χρηματιστηριακές εταιρίες και οι θεσμικοί επενδυτές. Αυτοί οι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί επηρεάζουν τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση χρήματος, επιδρώντας καθοριστικά στην διαμόρφωση συνθηκών ισορροπίας στην αγορά χρήματος. Η ισορροπία στην αγορά συναλλάγματος, η συνθήκη Marshall- Lerner, η πραγματική συναλλαγματική ισορροπία, η ισοδυναμία της αγοραστικής δύναμης, το αποτέλεσμα Fisher, η αγορά παραγώγων, η αντιστάθμιση και ο κίνδυνος, συνιστούν βασικά θέματα ανάλυσης των Κεφαλαίων 10 και 11.

Τα Κεφάλαια 12, 13 και 14 αποτελούν το Μέρος Ε. Στο Κεφάλαιο 12, παρουσιάζουμε το μακροοικονομικό υπόδειγμα IS-LM (Investment Saving-Liquidity Money Model), με το οποίο απεικονίζονται οι παράγοντες που συμβάλλουν στην επίτευξη ταυτόχρονης ισορροπίας στις αγορές χρήματος και προϊόντος. Αν και το μακροοικονομικό υπόδειγμα IS-LM πρωτοδιατυπώθηκε από τον νομπελίστα John- Hicks (1904-1989) το 1937, εντούτοις η επιστημονική επάρκεια και η διδακτική του αξιοπιστία, το καθιστούν ίσως ως το διαχρονικότερο και δημοφιλέστερο μακροοικονομικό υπόδειγμα που έχει επινοηθεί έως σήμερα. Στο Κεφάλαιο 13 αναλύεται το υπόδειγμα AD-AS, αποσκοπώντας στη μετεξέλιξη του χικσιανού μοντέλου IS-LM. Από επιστημονικής άποψης, το υπόδειγμα AD-AS αποτελεί συνιστώσα του υποδείγματος IS-LM, καθότι η αυξομείωση του γενικού επιπέδου τιμών επηρεάζει τη θέση αμφότερων των καμπυλών IS και LM. Τα υποδείγματα IS- LM και AD-AS εξακολουθούν να διατηρούν την υψηλή διδακτική τους αξιοπιστία και αντικειμενικότητα. Ποια είναι η σχέση μεταξύ προσφοράς χρήματος και πληθωρισμού;

Σχεδόν σε όλες τις χώρες της υφηλίου έχει διαπιστωθεί ότι σε περιόδους ανάκαμψης των οικονομιών τους, όπως αυτή αντανακλάται στην ανοδική πορεία του πραγματικού ΑΕΠ, η ανεργία μειώνεται και ο πληθωρισμός αυξάνεται. Από την άλλη μεριά, σε περιόδους κάμψης του οικονομικού συστήματος, παρατηρείται ότι η ανεργία αυξάνεται και ο πληθωρισμός μειώνεται. Όταν η χώρα επιτυγχάνει θετικούς αναπτυξιακούς ρυθμούς και η οικονομία ανακάμπτει, δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας συμβάλλοντας στην αύξηση της απασχόλησης και τη μείωση της ανεργίας. Απεναντίας, σε φάσεις κάμψης της οικονομίας, το πραγματικό ΑΕΠ συρρικνώνεται προκαλώντας την ελάττωση της απασχόλησης και την άνοδο της ανεργίας. Οι φάσεις της κάμψης και της ανάκαμψης του οικονομικού συστήματος προσδιορίζουν τον οικονομικό/επιχειρηματικό κύκλο (business cycle). Ο οικονομικός κύκλος, ο πληθωρισμός και η ανεργία αποτελούν τα αντικείμενα ανάλυσης του Κεφαλαίου 14.

Το Μέρος ΣΤ, περιέχει τα Κεφάλαια 15, 16 και 17. Η δημοσιονομική πολιτική και η νομισματική πολιτική συνιστούν τους δύο κεντρικούς πυλώνες της μακροοικονομικής πολιτικής. Στα Κεφάλαια 15 και 16, διερευνώνται σε βάθος τα μέσα και οι στόχοι της δημοσιονομικής και της νομισματικής πολιτικής. Στο Κεφάλαιο 15 εισάγεται το υπόδειγμα MP-IS, που αποτελεί συνιστώσα του υποδείγματος IS-LM. Στα Κεφάλαια 15 και 16, εξετάζεται η αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής και της νομισματικής πολιτικής στην προσπάθεια ανάπτυξης της χώρας σε συνθήκες μακροοικονομικής σταθεροποίησης. Σύμφωνα με αρκετούς συγγραφείς μεταξύ των οποίων οι Samuel- son και Nordhaus (2001), η επίδραση των κρατικών ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους στη λειτουργία της οικονομίας, συνιστά ένα θέμα το οποίο έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη επιστημονική αμφισβήτηση και διαμάχη στο πεδίο της μακροοικονομικής ανάλυσης. Τα κρατικά ελλείμματα και το δημόσιο χρέος αποτελούν αντικείμενο ανάλυσης του Κεφαλαίου 17.

Τα Κεφάλαια 18, 19 και 20 εμπεριέχονται στο Μέρος Ζ. Το Κεφάλαιο 18 ασχολείται με την εξέλιξη του διεθνούς νομισματικού συστήματος από τον 19ο αιώνα και μέχρι τις μέρες μας. Με το πέρασμα του χρόνου οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών της διεθνούς οικονομίας ολοένα και περισσότερο αυξάνουν. O! συναλλαγές αυτές αφορούν αγαθά, υπηρεσίες και κεφάλαια και καταχωρούνται σε μια λογιστική κατάσταση, η οποία ονομάζεται ισοζύγιο πληρωμών. Άρα, το ισοζύγιο πληρωμών είναι ένας αναλυτικός λογαριασμός, στον οποίο καταγράφονται όλες οι συναλλαγές μιας χώρας με άλλες χώρες, σε αγαθά, υπηρεσίες και κεφάλαια κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου. Στο Κεφάλαιο 19 αναλύονται οι επιμέρους λογαριασμοί του ισοζυγίου πληρωμών. Τα υποδείγματα του Dornbusch και του Swan αναλύονται στο Κεφάλαιο 19. Στο Κεφάλαιο 20, παρουσιάζεται το μακροοικονομικό υπόδειγμα της ανοικτής οικονομίας Mundell-Fleming, το οποίο οι Robert Mundell και Marcus Fleming διατύπωσαν κατά την περίοδο 1961-1963.Το υπόδειγμα Mundell- Fleming, γνωστό στη βιβλιογραφία με τον όρο μοντέλο “IS-LM-BP”, είχε τεράστια απήχηση στους ακαδημαϊκούς κύκλους, ενισχύοντας έτσι περαιτέρω την εγκυρότητα και την αξιοπιστία του χικσιανού μοντέλου IS-LM.

Στο Μέρος Η συμπεριλαμβάνονται τα Κεφάλαια 21, 22 και 23. Στο Κεφάλαιο 21, εξετάζεται μεταξύ άλλων η διαχρονική θεωρία του Ricardo περί συγκριτικού πλεονεκτήματος, οι επιδράσεις του δασμού στην οικονομία, το θεώρημα Stolp- er-Samuelson, το παράδοξο Metzler και οι πολιτικές νεοπροστατευτισμού. Το φαινόμενο της Παγκοσμιοποίησης, η ανισοκατανομή του εισοδήματος σε διεθνές επίπεδο και τα αίτια της φτώχειας παγκοσμίως, αποτελούν τα τελευταία χρόνια σοβαρά αντικείμενα συζήτησης μεταξύ οικονομολόγων, κοινωνιολόγων, πολιτικών, φιλοσόφων, ιστορικών, δημοσιογράφων και γενικότερα κάθε μορφής αναλυτών και διανοουμένων. Αυτά τα ζωτικής σημασίας θέματα εξετάζονται στο Κεφάλαιο 22. Τέλος, στο Κεφάλαιο 23 διερευνώνται τα αίτια που προκαλούν τις παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις. Από τα μέσα του 18ου αιώνα, που χρονικά οριοθετείται η δημιουργία του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος, με κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα την απελευθέρωση των διεθνών εμπορικών και χρηματικών συναλλαγών, η υφήλιος έχει έλθει αντιμέτωπη με αρκετές οικονομικές κρίσεις. Οι συχνές αναταραχές, που κατά περιοδικά διαστήματα παρατηρούνται στις διεθνείς χρηματαγορές, θέτουν συχνά επί τάπητος το ενδεχόμενο μιας νέας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, αντίστοιχης ή ακόμα και χειρότερης εκείνων των περιόδων 1929-1933 και 2007-2009. Στο Κεφάλαιο 23 διερευνώνται οι αιτιώδεις παράγοντες, που προκαλούν σφοδρότατες οικονομικές κρίσεις σαν των χρονικών περιόδων 1929-1933 και 2007-2009.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί μόχθο πολυετούς ερευνητικής προσπάθειας. Οι θερμότερες ευχαριστίες μου, ανήκουν στους χιλιάδες φοιτητές μου, οι οποίοι πλέον των 25 ετών έχουν διδαχθεί από τον υποφαινόμενο στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΑΣΟΕΕ), τα μαθήματα της “Μακροοικονομικής”, της “Οικονομετρίας”, της “Μικροοικονομικής”, των “Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων” και της “Διάρθρωσης και Προβλήματα της Ελληνικής Οικονομίας”. Ο εκλεκτός φίλος Ιωάννης Σακκάς, πρώην Εισαγγελέας και νυν δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, επηρέασε αρκετές πλευρές του σκεπτικού μου σε θέματα κοινωνικοοικονομικής πολιτικής. Δεν θα μπορούσα να μην εκδηλώσω τις ευχαριστίες μου και στους καλούς φίλους του Facebook και στους πολυπληθείς αναγνώστες των άρθρων μου στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο, οι οποίοι με τις πολύτιμες παρατηρήσεις τους και μέσα από τον καλοπροαίρετο και αποδοτικό διάλογο, συνέβαλαν στη βελτίωση της κριτικής και αναλυτικής μου σκέψης. Πολλές ευχαριστίες ανήκουν στον Γιώργο Δόμπριτς, που με συνέπεια και αξιοσημείωτο επαγγελματισμό, έφερε σε πέρας σε σύντομο χρονικό διάστημα την τεχνική επεξεργασία (σελιδοποίηση) των κειμένων. Αξιόλογη ήταν και η συνδρομή του Γιώργου Μητρόπουλου, που είχε τη δική του συμμετοχή σε τεχνικής φύσεως θέματα του υπό έκδοση βιβλίου.

Ο εκδοτικός οίκος Μπένου, όπως συνέβη σε εκδόσεις προηγούμενων βιβλίων μου, έτσι και στο παρόν βιβλίο επέδειξε αμέριστη συμπαράσταση, ευσυνειδησία και υπευθυνότητα, κατά την προσπάθεια συγγραφής από τον υποφαινόμενο του παρόντος πονήματος. Τέλος, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι για κάθε σφάλμα ή παράλειψη, που σχετίζεται με το οποιοδήποτε σημείο ή τμήμα του κειμένου, την ευθύνη φέρει αποκλειστικά ο συγγραφέας.

 

Αθήνα, Σεπτέμβριος 2017

Γιώργος Α. Βάμβουκας

 

 ► περιεχόμενα

 

Σύντομο Βιογραφικό του Συγγραφέα 9

Πρόλογος Α' Έκδοσης 23

 

ΜΕΡΟΣ Α’

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Σκοπός και Περιεχόμενο της Μακροοικονομικής

1.1 Εισαγωγή 32

1.2 Μακροοικονομική και Μικροοικονομική 33

1.3 Οι ρίζες της Μακροοικονομίας 35

1.4 Μεθοδολογία Οικονομικής Ανάλυσης 39

1.5 Οικονομικά Μοντέλα και Οικονομετρική Μεθοδολογία 42

1.6 Συμπεράσματα-Διαπιστώσεις 47

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 49

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 50

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Μέτρηση Μακροοικονομικών Μεγεθών

2.1 Εισαγωγή 51

2.2 Το Οικονομικό Κύκλωμα 52

2.3 Μέθοδοι Μέτρησης του ΑΕΠ 56

2.4 Βασικά Μακροοικονομικά Μεγέθη 63

2.5 Ονομαστικό ΑΕΠ και Πραγματικό ΑΕΠ 66

2.6 Πλεονεκτήματα και Μειονεκτήματα του ΑΕΠ 68

2.7 Πληθυσμός 73

2.8 Ανεργία 80

2.9 Επιτόκια 83

2.10 Εθνικολογιστικές Ταυτότητες και Ισότητες 87

2.11 Συμπεράσματα – Διαπιστώσεις   93

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 96

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 97

ΜΕΡΟΣ Β’

ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Προϊόν, Απασχόληση και το Κλασικό Υπόδειγμα

3.1 Εισαγωγή 101

3.2 Η Συνάρτηση Παραγωγής 102

3.3 Παραγωγικότητα και Διαταραχές στην Προσφορά 111

3.4 Ζήτηση και Προσφορά Εργασίας 115

3.5 Μετακίνηση των Καμπυλών LD και LS 122

3.6 Ισορροπία στην Αγορά Εργασίας και Δυνητικό ΑΕΠ 128

3.7 Το Κλασικό Υπόδειγμα 134

3.8 Συμπεράσματα-Διαπιστώσεις 137

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 139

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 140

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Οικονομική Μεγέθυνση και το Υπόδειγμα του Solow

4.1 Εισαγωγή 141

4.2 Μεγέθυνση στην Παγκόσμια Οικονομία  143

4.3 Το Υπόδειγμα του Solow 147

4.4 Χρυσός Κανόνας Αποθέματος Κεφαλαίου 158

4.5 Μεταβολές στην Αποταμίευση, τον Πληθυσμό και την Παραγωγικότητα  161

4.6 Πηγές Μεγέθυνσης και το κατάλοιπο του Solow  171

4.7 Αξιοπιστία και Αντικειμενικότητα του Υποδείγματος του Solow 174

4.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  182

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 184

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 184

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

Παραγωγικότητα, Ανταγωνιστικότητα και Θεωρία Ενδογενούς Ανάπτυξης

5.1 Εισαγωγή 187

5.2 Οικονομίες Κλίμακας στις Θεωρίες Εξωγενούς και Ενδογενούς Οικονομικής Μεγέθυνσης 188

5.3 Παραγωγικότητα 194

5.4 Η Θεωρία της Ενδογενούς Οικονομικής Μεγέθυνσης 196

5.5 Προσδιοριστικοί Παράγοντες Παραγωγικότητας και Οικονομικής  Μεγέθυνσης 198

5.6 Διεθνές Εμπόριο, Παραγωγικότητα και Διατηρήσιμη Ανάπτυξη 200

5.7 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  207

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 209

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 210

ΜΕΡΟΣ Γ

Η ΑΓΟΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Το Μακροοικονομικό Υπόδειγμα

6.1 Εισαγωγή 213

6.2 Μακροοικονομικές Ταυτότητες και Ισότητες 214

6.3 Μακροοικονομικές Εξισώσεις 219

6.4 Εισόδημα Ισορροπίας στο Μακροοικονομικό Υπόδειγμα Κλειστής Οικονομίας 226

6.5 Μακροοικονομικό Υπόδειγμα Ανοικτής Οικονομίας 236

6.6 Πολλαπλασιαστές Αυτόνομης Δαπάνης στην Κλειστή και την Ανοικτή Οικονομία  241

6.7 Εισόδημα Πλήρους Απασχόλησης και Μεταβολές στο Εισόδημα Ισορροπίας 257

6.8  Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  259

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 261

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 262

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Επένδυση

7.1 Εισαγωγή 263

7.2 Κατανάλωση 264

7.3  Εθνικολογιστικές Σχέσεις Αποταμίευσης και Επένδυσης  269

7.4 Ισορροπία μεταξύ Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων 271

7.6 Αποταμίευση και Επένδυση στην Ανοικτή Οικονομία 284

7.7 Θεωρία του Επιταχυντή  287

7.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  289

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 290

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 290

ΜΕΡΟΣ Δ’

ΑΓΟΡΑ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

Προσφορά Χρήματος

8.1 Εισαγωγή 293

8.2 Τι είναι χρήμα;    294

8.3 Λειτουργίες του Χρήματος 299

8.4 Νομισματικοί Δείκτες ή Μέτρα Προσφοράς Χρήματος 300

8.5 Το Νομισματικό Σύστημα 303

8.6 Δημιουργία Χρήματος στο Τραπεζικό-Πιστωτικό Σύστημα 306

8.7 Πολλαπλασιαστής Χρήματος 313

8.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις 318

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 320

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 321

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9

Ζήτηση Χρήματος και Ισορροπία στο Νομισματικό Σύστημα

9.1 Εισαγωγή 323

9.2 Πλούτος και Επιλογή Κατανομής του Χαρτοφυλακίου 324

9.3 Η Ζήτηση Χρήματος 332

9.4 Η Συνάρτηση Ζήτησης Χρήματος 338

9.5 Ισορροπία στην Αγορά Χρήματος 342

9.6 Πρωτογενής και Δευτερογενής Αγορά Παραγώγων  346

9.7 Μεταβολές Προσφοράς Χρήματος 349

9.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  350

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 351

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 352

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10

Αγορά Συναλλάγματος και Πραγματική Συναλλαγματική Ισοτιμία

10.1 Εισαγωγή 353

10.2 Τρέχουσα και Προθεσμιακή Τιμή Συναλλάγματος 354

10.3 Ισορροπία στην Αγορά Συναλλάγματος  358

10.4 Ισοζύγιο Πληρωμών και Αγορά Συναλλάγματος  362

10.5 Συνθήκη Marshall - Lerner και Προσαρμογή στο Ισοζύγιο Πληρωμών 366

10.6 Ισοδύναμο Αγοραστικής Δύναμης 372

10.7 Ισοδύναμο Επιτοκίων και Αποτέλεσμα Fisher 375

10.8 Πραγματική Συναλλαγματική Ισοτιμία  376

10.9 Σταθμισμένη Συναλλαγματική Ισοτιμία  379

10.10 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  383

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 385

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 386

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11

Παράγωγα, Κίνδυνος, Κερδοσκοπία, Αντιστάθμιση

11.1 Εισαγωγή 387

11.2 Συμβάσεις Ανταλλαγής        388

11.3 Μελλοντικές Αγορές και Αγορές Δικαιωμάτων  389

11.4 Κερδοσκοπική Αγοραπωλησία   391

11.5 Ακάλυπτο και Καλυμμένο Αρμπιτράζ Επιτοκίων       393

11.6 Ισοδύναμο Καλυμμένο Αρμπιτράζ Επιτοκίων 395

11.7 Γεωμετρική Απεικόνιση ΙΚΑΕ και ΚΑΕ 398

11.8 Συναλλαγματικός Κίνδυνος και Αντιστάθμιση 402

11.9 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις 405

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 406

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 407

ΜΕΡΟΣ Ε’

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12

Μακροοικονομικό Υπόδειγμα IS-LM

12.1 Εισαγωγή 411

12.2 Η Συνάρτηση IS  413

12.3 Συνάρτηση IS στο Υπόδειγμα της Κλειστής Οικονομίας 416

12.4 Συνάρτηση IS στο Υπόδειγμα της Ανοικτής Οικονομίας 424

12.5 Μετακινήσεις Συνάρτησης IS 425

12.6 Η Καμπύλη LM 435

12.7 Κλίση και Μετακινήσεις της Καμπύλης LM 438

12.8 Ταυτόχρονη Ισορροπία στις Αγορές Προϊόντος και Χρήματος 445

12.9 Γενική Ισορροπία 450

12.10 Μετακινήσεις Καμπυλώνω IS και LM λόγω Δημοσιονομικής και Νομισματικής Πολιτικής 451

12.11 Συμπεράσματα-Διαπιστώσεις 454

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 456

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 456

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13

Το Υπόδειγμα AS-AD

13.1 Εισαγωγή 459

13.2 Η Καμπύλη AD 460

13.3 Καμπύλες SRAS και LRAS 464

13.4 Μετακινήσεις Καμπυλών ΑD και AS 470

13.5 Θεωρία Q του Tobin 475

13.6 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  479

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 480

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 480

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14

Ανεργία, Πληθωρισμός και Οικονομικοί Κύκλοι

14.1 Εισαγωγή 483

14.2 Οικονομικοί Κύκλοι 485

14.3 Κατεύθυνση και Χρονισμός Κύριων Οικονομικών Μεταβλητών 492

14.4 Ανεργία και Πληθωρισμός 496

14.5 Διαταραχές στην Οικονομία 506

14.6 Ο Νόμος του Okun 514

14.7 Βραχυχρόνια και Μακροχρόνια Καμπύλη Philips  518

14.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις             520

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 523

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 529

ΜΕΡOΣ ΣΤ’

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15

Δημοσιονομική Πολιτική

15.1 Εισαγωγή 535

15.2 Ο Κρατικός Προϋπολογισμός 538

15.3 Μέθοδοι Δημοσιονομικής Πολιτικής 545

15.4 Δημοσιονομική Πολιτική και Συνολική Ζήτηση 550

15.5 Δημοσιονομική Πολιτική και Συνολική Προσφορά 556

15.6 Καμπύλη Laffer  559

15.7 Προϋποθέσεις Βιωσιμότητας Δημοσίου Χρέους  564

15.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  568

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 569

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 570

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16

Νομισματική Πολιτική

16.1 Εισαγωγή 571

16.2  Η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ και η ΕΚΤ  572

16.3 Νομισματική Πολιτική και Λειτουργίες Κεντρικών Τραπεζών 574

16.4 Το Εκδοτικό Προνόμιο των Κεντρικών Τραπεζών  579

16.5 Ποσοτική Θεωρία του Χρήματος 581

16.6 Κλασική Διχοτόμηση και Ουδετερότητα του Χρήματος       585

16.7 Καμπύλη ΜΡ 589

16.8 Ο Κανόνας του Taylor 595

16.9 Νομισματική Πολιτική και Συνολική Ζήτηση 596

16.10 Αλληλεπίδραση Δημοσιονομικής και Νομισματικής Πολιτικής 604

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 17

Κρατικά Ελλείμματα και Δημόσιο Χρέος

17.1 Εισαγωγή 607

17.2 Ρικαρντιανή Πρόταση Αντιστάθμισης 608

17.3 Η Κεϋνσιανή Άποψη περί Ελλείμματος και Δημοσίου Χρέους 617

17.4 Ποιοτικά και Ποσοτικά Χαρακτηριστικά Δημοσίου Τομέα 624

17.5 Εξωτερικό Χρέος Αναπτυσσόμενων Χωρών 630

17.6 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  647

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 648

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 649

ΜΕΡOΣ Ζ

ΔΙΕΘΝΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18

Ισοζύγιο Πληρωμών

18.1 Εισαγωγή 653

18.2 Διπλογραφικό Λογιστικό Σύστημα 654

18.3 Εμπορικό Ισοζύγιο και Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών 655

18.4 Ισοζύγιο Χρηματοοικονομικών Συναλλαγών 659

18.5 Θεωρία Διπλών Ελλειμμάτων 664

18.6 Η Καμπύλη J 668

18.7 Καθαρές Εξαγωγές και Πραγματική Συναλλαγματική Ισοτιμία 674

18.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις 677

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 678

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 679

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19

Υποδείγματα IS-LM-BP, Dornbusch και Swan

19.1 Εισαγωγή 681

19.2 Καμπύλες IS και LM 682

19.3 Καμπύλη ΒΡ 687

19.5 Μακροοικονομική Ισορροπία 694

19.6 Υπόδειγμα Dornbusch 698

19.7 Υπόδειγμα Swan 705

19.8 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις  708

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 709

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 709

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20

Υπόδειγμα Mundell - Fleming

20.1 Εισαγωγή 711

20.2 Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 712

20.3 Μακροοικονομική Ισορροπία με Ατελή Κινητικότητα Κεφαλαίου και Σταθερή Συναλλαγματική Ισοτιμία 720

20.3 Μακροοικονομική Ισορροπία με Πλήρη Κινητικότητα Κεφαλαίου και Σταθερή Συναλλαγματική Ισοτιμία 724

20.4 Μακροοικονομική Ισορροπία με Ατελή Κινητικότητα Κεφαλαίου και Κυμαινόμενες Συναλλαγματικές Ισοτιμίες 727

20.5 Μακροοικονομική Ισορροπία με Πλήρη Κινητικότητα Κεφαλαίου και Κυμαινόμενες Συναλλαγματικές Ισοτιμίες 730

20.6 Υπόδειγμα Πολιτικής Προσδιορισμού Μέσων και Στόχων 732

20.7 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις 738

Βασικές Έννοιες και Κύριοι Όροι 739

Ερωτήσεις και Θέματα προς Συζήτηση 740 

ΜΕΡOΣ Η’

ΔΙΕΘΝΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Διεθνές Εμπόριο

21.1 Εισαγωγή 743

21.2 Η Θεωρία του Απόλυτου Πλεονεκτήματος 744

22.3 Η Θεωρία του Συγκριτικού Πλεονεκτήματος 748

22.4 Συγκριτικό Πλεονέκτημα και Αμοιβή Εργασίας 753

22.5 Κατηγορίες Δασμών 755

22.6 Επιδράσεις Δασμού στη Μικρή Οικονομία: Μέθοδος Μερικής Ισορροπίας 757

22.7 Επιδράσεις Δασμού στη Μεγάλη Οικονομία: Μέθοδος Μερικής Ισορροπίας 763

22.8 Θεώρημα Stolper - Samuelson και Παράδοξο Metzler 765

22.9 Πραγματικός Βαθμός Προστασίας 766

22.10 Συμπεράσματα -Διαπιστώσεις 770

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 22

Φτώχεια και Άνιση Ανάπτυξη στην Εποχή της Παγκοσμιοποίησης

22.1 Εισαγωγή  773

22.2 Το Ανταγωνιστικό Περιβάλλον της Παγκοσμιοποίησης 774

22.3 Το Φαινόμενο της Φτώχειας στην Εποχή της Παγκοσμιοποίησης  785

22.4 Η Ομάδα των BRICS 792

22.5 Συμπεράσματα - Διαπιστώσεις 795

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23

Παγκόσμιες Οικονομικές Κρίσεις

23.1 Εισαγωγή 797

23.2 Το Κραχ της περιόδου 1929-1933 798

23.3 Η παγκόσμια κρίση 2007-2009 810

ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   815

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΥΛΗΣ  822