ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ: Θεωρία & πράξη

Οι επιχειρήσεις και γενικά οι κάθε είδους οργανισμοί στελεχώνονται και διοικούνται από ανθρώπους. Χωρίς ανθρώπους δεν υφίστανται επιχειρήσεις. Κατ’ επέκταση, οι εργαζόμενοι αποτελούν τον πιο καθοριστικό συντελεστή, για να λειτουργήσει και επιτύχει τους στόχους της μια επιχείρηση.
Τις μεγάλες και επιτυχημένες επιχειρήσεις τις κάνουν οι άνθρωποι, αλλά και επιχειρήσεις κλείνουν ή είναι ελάχιστα αποδοτικές επειδή οι εργαζόμενοι σ’ αυτές δεν μπορούν, δεν ξέρουν ή και δεν θέλουν να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων τους. Τη διαφορά την κάνουν οι άνθρωποι, είτε αυτοί διοικούν είτε απλά εκτελούν. Τα μηχανήματα, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, η ψηφιακή τεχνολογία, οι εγκαταστάσεις και γενικά οι άλλοι συντελεστές παραγωγής, ούτε σκέπτονται, ούτε μαθαίνουν, ούτε προσπαθούν, ούτε αυξομειώνουν την προσπάθεια/απόδοση τους, ούτε θέτουν στόχους ή αποφασίζουν για το τι, πόσο και πώς θα πράξουν, ούτε απεργούν και ούτε ζητούν ανταμοιβές. Αλλά και δεν παρακινούνται, ούτε αντιδρούν συναισθηματικά, δεν δρουν συλλογικά και δεν έχουν προσδοκίες και ανάγκες να ικανοποιήσουν. Όλα αυτά χαρακτηρίζουν την ανθρώπινη φύση και δράση.
Η χρησιμοποιούμενη στις επιχειρήσεις Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence - AI), με τα μέχρι σήμερα μοντέλα νοημοσύνης, είναι ικανή για προ-καθορισμένη στοιχειώδη ανάπτυξη και εφαρμογή λογικής για επίλυση απλών προβλημάτων (διαθέτει δηλαδή μια πολύ απλή λογική ή διαφορετικά διαθέτει μια «τραχεία νοημοσύνη»). Αυτά τα συστήματα-εργαλεία τεχνητής δεν σκέφτονται στα αλήθεια, αλλά απλώς αναπαράγουν μοτίβα γνωστικής διαδικασίας που έχουν απομνημονεύσει (αφού ο άνθρωπος έχει παραχωρήσει σε αυτά βασικές-στοιχειώδεις γνωστικές διαδικασίες και σκέψεις- «γνωστική εκχώρηση»), δηλαδή επιταχύνουν τη σκέψη, δεν την υποκαθιστούν. Γι’ αυτό η διοίκηση των εργαζομένων, στο ιδιαίτερο εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον της κάθε επιχείρησης, είναι έργο δύσκολο, πολύπτυχο και απαιτεί γνώση και τέχνη, από όσους είναι υπεύθυνοι για την αξιοποίησή τους είτε αυτοί αποτελούν τη Διεύθυνση Ανθρώπινων Πόρων είτε είναι τα γραμμικά (κυρίως) αλλά και επιτελικά στελέχη.
Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να παρουσιάσει τα βασικά θέματα τα οποία αφορούν στην σύγχρονη και αποτελεσματική διοίκηση των εργαζομένων, ώστε αυτοί να καταστούν ικανοί, να θέλουν και τελικά να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων της επιχείρησης. Τα θέματα αυτά ούτε πρώτη φορά εξετάζονται στη βιβλιογραφία, ούτε πρώτη φορά αντιμετωπίζονται στην πράξη. Αντιθέτως, από όταν απαιτήθηκε συλλογική εργασία και προσπάθεια (για την επίτευξη στόχων), τα θέματα αυτά διερευνήθηκαν, μελετήθηκαν και αντιμετωπίσθηκαν, ώστε σήμερα να υπάρχει πολλή γνώση/θεωρία αλλά και αρκετή και συγκεκριμένη τεχνογνωσία, για την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση του ανθρώπινου παράγοντα. Η τεχνογνωσία, γι’ αυτά τα θέματα, παρουσιάζεται στα επί μέρους κεφάλαια του βιβλίου και συγκεκριμένα, στο πρώτο μέρος:
Το 1ο κεφάλαιο περιλαμβάνει, αρχικά, τις αλλαγές στο εξωτερικό και εσωτερικό περιβάλλον της επιχείρησης και τις συνέπειές τους στη διοίκηση των εργαζομένων. Στη συνέχεια αναλύεται και ορίζεται ο όρος Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων και παρουσιάζονται συνοπτικά οι επιμέρους λειτουργίες (διοικητικές ενέργειες) της.
Η στελέχωση μιας επιχείρησης γίνεται σωστά όταν γνωρίζει κανείς τί έργο εκτελείται σε κάθε θέση εργασίας και τί προσόντα απαιτείται να έχει ο (υποψήφιος) φορέας αυτής. Άρα χρειάζεται μία ανάλυση εργασιών. Πώς γίνεται αυτή η ανάλυση και ποιες μέθοδοι χρησιμοποιούνται, αποτελούν αντικείμενου του 2ου κεφαλαίου.
Στο 3ο κεφάλαιο εξετάζεται το θέμα του προγραμματισμού των ανθρωπίνων πόρων. Ποιοι παράγοντες τον επηρεάζουν; Ποιες μέθοδοι πρόβλεψης της ζήτησης και προσφοράς εργατικού δυναμικού εφαρμόζονται;
Το 4ο κεφάλαιο εξετάζει τη μεθοδολογία και τις πηγές προσέλκυσης του απαιτούμενου προσωπικού, τόσο από την αγορά εργασίας όσο και μέσα από την ίδια την επιχείρηση.
Το καθοριστικό, για την κατάλληλη στελέχωση μιας επιχείρησης, θέμα της επιλογής υποψηφίων παρουσιάζεται αναλυτικά στο 5ο κεφάλαιο.
Η σκοπιμότητα υποδοχής και ένταξης, στην επιχείρηση, των νεοπροσληφθέντων και η μεθοδολογία υποδοχής τους αναπτύσσονται στο 6ο κεφάλαιο.
Η εκπαίδευση και ανάπτυξη των ανθρωπίνων πόρων αποτελεί το αντικείμενο του 7ου κεφαλαίου. Οι τρόποι διάγνωσης των εκπαιδευτικών αναγκών, οι μέθοδοι εκπαίδευσης και ανάπτυξης των εργαζομένων καθώς και η μεθοδολογία αξιολόγησης των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων παρουσιάζονται εκτενώς στο κεφάλαιο αυτό.
Στο 8ο κεφάλαιο αναπτύσσεται εκτενώς το θέμα της αμοιβής των εργαζομένων και συγκεκριμένα: τα κριτήρια αμοιβής της εργασίας, ο υπολογισμός των μισθολογικών κλιμακίων, οι μέθοδοι αμοιβής, καθώς και τα συστήματα κινήτρων.
Ο σκοπός και η διαδικασία της αξιολόγησης της απόδοσης εργαζομένων, οι μέθοδοι αξιολόγησής τους καθώς και τα σφάλματα τα οποία γίνονται από την πλευρά των αξιολογητών – προϊσταμένων, αποτελούν το αντικείμενο του 9ου κεφαλαίου.
Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου περιλαμβάνονται θέματα ειδικού και σύγχρονου ενδιαφέροντος:
Το κεφάλαιο 10 παρουσιάζει τα σύγχρονα Πληροφοριακά Συστήματα Ανθρωπίνων Πόρων και τον ρόλο τους στη βελτίωση της λειτουργίας της Διοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων. Αναλύονται τα οφέλη, οι προκλήσεις, τα νομικά και ηθικά ζητήματα, καθώς και η ηλεκτρονική ΔΑΠ (e-HRM).
Το κεφάλαιο 11 παρουσιάζει τη Διεθνή Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και τις βασικές διαφορές της από την εθνική Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων. Αναλύονται οι κύριες λειτουργίες της, καθώς και σύγχρονες τάσεις και οι μελλοντικές πρακτικές.
Το κεφάλαιο 12 παρουσιάζει τη συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης στη Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων και τη σημασία της στις σύγχρονες επιχειρήσεις. Αναλύονται βασικές εφαρμογές, τα οφέλη και οι κίνδυνοί της, ενώ δίνεται έμφαση στην ανάγκη για υπεύθυνη χρήση της. Τέλος, σκιαγραφούνται μελλοντικές τάσεις και πρακτικές κατευθύνσεις ενσωμάτωσής της στη Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων.
Το τελευταίο κεφάλαιο (13ο) περιλαμβάνει έναν αριθμό πραγματικών περιπτώσεων για μελέτη (case studies), σε επιλεγμένα θέματα διοίκησης προσωπικού.
Σε ποιους απευθύνεται
Το βιβλίο, βασισμένο στην πλέον σύγχρονη βιβλιογραφία και αρθρογραφία, εμπλουτισμένο με πολλά ερευνητικά δεδομένα (από την Ελλάδα και το εξωτερικό) και διανθισμένο με παραδείγματα εφαρμοζόμενων πολιτικών και πρακτικών Διοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, απευθύνεται:

• Στους φοιτητές και φοιτήτριες, οι οποίοι σπουδάζουν διοίκηση επιχειρήσεων ή και ιδιαίτερα διοίκηση ανθρωπίνων πόρων. Η παρουσίαση και ανάπτυξη συγκεκριμένων θεμάτων-κεφαλαίων θα τους βοηθήσει σε θεωρητικό επίπεδο να γνωρίσουν αυτό καθαυτό το αντικείμενο της Διοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων. Επίσης, να γνωρίσουν και να κατανοήσουν τις στρατηγικές και πολιτικές, τα συστήματα και τις διαδικασίες οι οποίες απαιτούνται για την αποτελεσματική διοίκηση των εργαζομένων.
• Στα στελέχη της Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Πόρων, ώστε αυτά εφαρμόζοντας τη νέα τεχνογνωσία και προβαίνοντας στις απαραίτητες ενέργειες, να χειριστούν αποτελεσματικά και να συμβάλουν στην απόκτηση, διατήρηση/ παραμονή, αποδοτικότητα και αξιοποίηση του εργατικού δυναμικού. Ακόμη, τα ίδια αυτά στελέχη, γνωρίζοντας τη σύγχρονη τεχνογνωσία διοίκησης ανθρωπίνων πόρων, να διευρύνουν τη συμβολή και τον ρόλο τους στον καθορισμό και την επιτυχή υλοποίηση της επιχειρηματικής στρατηγικής.
• Στα στελέχη της κάθε επιχείρησης, τα οποία στην οργανική μονάδα την οποία διευθύνουν, έχουν την ευθύνη/αρμοδιότητα να χειρίζονται στην πράξη θέματα διοίκησης προσωπικού, όπως π.χ. τη στελέχωση της, την εκπαίδευση και ανάπτυξη των υφισταμένων τους, την ανταμοιβή τους και την αξιολόγηση της απόδοσης τους.
• Στ’ ανώτατα στελέχη των επιχειρήσεων, για τη διαμόρφωση σχετικών στρατηγικών. Στρατηγικών, κυρίως, για την αντιμετώπιση των καθοριστικών συνεπειών από τις ταχύτατες και ευρείας κλίμακας αλλαγές, στο οικονομικό, τεχνικό και κοινωνικό-πολιτισμικό περιβάλλον, οι οποίες θα καταστήσουν το εργατικό τους δυναμικό το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της επιχείρησής τους.

Αθήνα

Λεωνίδας Χυτήρης, Αλεξάνδρα – Παρασκευή Χυτήρη