Στόχος του βιβλίου
Καταλήξαμε στη συγγραφή του παρόντος βιβλίου, καθώς πιστεύουμε στην ανάγκη για ένα βιβλίο χρηματοοικονομικής λογιστικής που θα είναι φιλικό στον αναγνώστη και θα φωτίζει τη «σκοτεινή» όψη της Λογιστικής και τις σύγχρονες διεπιστημονικές διαστάσεις της στο νέο περιβάλλον Διοίκησης. Με στόχο όχι μόνο ο αναγνώστης να ξεπεράσει τυχόν αναστολές του και να ασχοληθεί με τη Λογιστική (η οποία μπορεί να θεωρείται ένα σχετικά στρυφνό επιστημονικό πεδίο), αλλά και να του δημιουργήσει τον απαραίτητο ενθουσιασμό για να συνεχίσει και παραπέρα με θέρμη τη μελέτη της.
Τώρα που ετοιμάστηκε το βιβλίο αυτό, θεωρούμε ότι θα αποτελέσει ένα κατάλληλο βοήθημα για τον φοιτητή, ώστε αυτός με σχετικά απλό τρόπο να μπει στο πνεύμα του μαθήματος και να έχει μια πολύ καλή επίδοση. Ακόμη, πιστεύουμε ότι θα αποτελέσει απαραίτητο βοήθημα για τους διδάσκοντες, για μια διδασκαλία απλή, κατανοητή και ταυτόχρονα επιστημονική. Συνεπώς, στόχος του βιβλίου είναι να γίνει ένα φιλικό και χρήσιμο εργαλείο για φοιτητές, διδάσκοντες και επαγγελματίες αναφορικά με τις θεμελιώδεις έννοιες, αξίες και μεθοδολογίες της χρηματοοικονομικής λογιστικής. Ελπίζουμε το μέλλον να δικαιώσει τις προσδοκίες μας.

Μεθοδολογία
Για την καλύτερη κατανόηση υπάρχει στην αρχή του βιβλίου γλωσσάριο Βασικών Όρων Χρηματοοικονομικής Λογιστικής στο οποίο παρουσιάζονται ορισμοί και έννοιες όρων που χρησιμοποιούνται μέσα στο βιβλίο.
Η οργάνωση της ύλης έχει σχεδιαστεί ώστε να καθοδηγεί τον αναγνώστη βήμα προς βήμα. Κάθε κεφάλαιο ξεκινάει με τον προσδιορισμό των προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων, των δεξιοτήτων και των γνώσεων που πρόκειται να αποκτηθούν, διευκρινίζοντας παράλληλα τις απαιτούμενες προϋπάρχουσες γνώσεις. Πριν την ανάλυση των επιμέρους ενοτήτων του εκάστοτε κεφαλαίου, παρατίθενται τα Κομβικά Σημεία σε απλή γλώσσα. Πρόκειται για μια ουσιαστική προεπισκόπηση των βασικών πυλώνων του κεφαλαίου, που επιτρέπει στον αναγνώστη να εξοικειωθεί άμεσα με τις κεντρικές έννοιες, πριν εμβαθύνει στην ανάλυση των επόμενων ενοτήτων. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου, πέρα από τη σύνοψη και τα τελικά συμπεράσματα, παρέχεται μια ποικιλία εργαλείων αξιολόγησης –από ερωτήσεις κρίσεως και πολλαπλής επιλογής έως λυμένες ασκήσεις και σύντομα κουίζ–, εξασφαλίζοντας τη μετάβαση από τη θεωρητική κατανόηση στην πρακτική εφαρμογή.
Σε κάθε κεφάλαιο η θεωρητική ανάλυση πλαισιώνεται από πλήθος πινάκων, διαγραμμάτων και εικόνων, υπηρετώντας την πεποίθηση ότι «μια εικόνα ισούται με χίλιες λέξεις».

Σε ποιους απευθύνεται
Το βιβλίο αυτό απευθύνεται σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και σε διδάσκοντες της χρηματοοικονομικής λογιστικής, καθώς επίσης σε επαγγελματίες της λογιστικής, στελέχη λογιστηρίων και οικονομικών διευθύνσεων επιχειρήσεων, σε οικονομικούς αναλυτές, αλλά και σε κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να κατανοήσει τις εισαγωγικές έννοιες και τα θεμελιώδη στοιχεία του θέματος.

Δομή του βιβλίου
Το βιβλίο αποτελείται από δώδεκα (12) κεφάλαια, οργανωμένα σε δύο ενότητες με συγκεκριμένη παιδαγωγική λογική. Στην πρώτη ενότητα (Κεφάλαια 1-7), ο αναγνώστης γνωρίζει αρχικά το σύστημα στο σύνολό του:
βλέπει τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις ως τελικό αποτέλεσμα και κατανοεί τη στρατηγική τους σημασία για τη διοίκηση, πριν εμβαθύνει στον μηχανισμό που τις παράγει. Στη δεύτερη ενότητα (Κεφάλαια 8–12), αποκαλύπτεται η «μηχανή» της λογιστικής: οι αρχές, το διπλογραφικό σύστημα, το λογιστικό κύκλωμα και τα Πρότυπα. Αυτή η επιλογή δεν είναι τυχαία, καθώς ο αναγνώστης μαθαίνει πρώτα «τι» παράγει η λογιστική και «γιατί» έχει σημασία, και μετά «πώς» παράγεται. Έτσι αποφεύγεται η κλασική παγίδα των λογιστικών εγχειριδίων να χαθεί ο αναγνώστης στις τεχνικές λεπτομέρειες προτού κατανοήσει το ευρύτερο πλαίσιο και το περιεχόμενό του.
Συγκεκριμένα, το πρώτο κεφάλαιο καλύπτει εισαγωγικά ζητήματα της χρηματοοικονομικής λογιστικής πληροφόρησης. Το δεύτερο κεφάλαιο ασχολείται με τον Ισολογισμό της επιχείρησης. Το τρίτο κεφάλαιο πραγματεύεται την Κατάσταση Αποτελεσμάτων Χρήσης. Το τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζει τον Πίνακα Μεταβολής της Καθαρής Θέσης (Ιδίων Κεφαλαίων). Το πέμπτο κεφάλαιο αναλύει την Κατάσταση Ταμειακών Ροών. Το έκτο κεφάλαιο αφιερώνεται στις Σημειώσεις (Notes) των χρηματοοικονομικών καταστάσεων. Το έβδομο κεφάλαιο διερευνά τις συσχετίσεις μεταξύ λογιστικών καταστάσεων. Το όγδοο κεφάλαιο πραγματεύεται τις θεμελιώδεις λογιστικές αρχές. Το ένατο κεφάλαιο αναλύει τα λογιστικά γεγονότα και τον μετασχηματισμό της λογιστικής ισότητας. Το δέκατο κεφάλαιο παρουσιάζει το λογιστικό κύκλωμα, τους λογαριασμούς, τα λογιστικά βιβλία και τις λογιστικές εγγραφές. Το ενδέκατο κεφάλαιο καλύπτει την ολοκλήρωση του λογιστικού κυκλώματος, τις λογιστικές εργασίες τέλους χρήσης και τη δημοσίευση των λογιστικών κατα-στάσεων. Tέλος, το δωδέκατο και τελευταίο κεφάλαιο αφιερώνεται στα Λογιστικά Πρότυπα: Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (ΕΛΠ), Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (ΔΠΧΑ) και Ελληνικό Γενικό Λογιστικό Σχέδιο (ΕΓΛΣ).

Υλικό υποστήριξης του διδάσκοντα
Για τη διδασκαλία του βιβλίου διατίθενται διαφάνειες (slides). Όσοι από τους διδάσκοντες το επιθυμούν, μπορούν να επικοινωνούν απευθείας με τους συγγραφείς.

Ευχαριστίες
Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά τους προπτυχιακούς και τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πατρών, οι οποίοι με τις ερωτήσεις, τις απορίες και τις δημιουργικές παρατηρήσεις τους έδωσαν σημαντική ώθηση στη συγγραφή του βιβλίου. Αντίστοιχες ευχαριστίες οφείλουμε και στους φοιτητές των άλλων Πανεπιστημιακών Τμημάτων όπου κατά καιρούς έχουμε διδάξει το μάθημα της Χρηματοοικονομικής Λογιστικής.
Αισθανόμαστε την ανάγκη να ευχαριστήσουμε από καρδιάς τις Εκδόσεις Μπένου για την αμέριστη συμβουλευτική και πολυεπίπεδη υποστήριξή τους, η οποία αναντίρρητα πηγάζει από την απεριόριστη αγάπη τους στο βιβλίο και στη δουλειά τους γενικότερα και η οποία τους τοποθετεί στους ηγέτες του συγκεκριμένου κλάδου.
Ιδιαίτερη μνεία και ευχαριστίες ανήκουν στον υποψήφιο Διδάκτορα Λογιστικής του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πατρών, κ. Νικηφόρο Γιακουμέλο. Οι διεξοδικές χειρόγραφες επισημάνσεις του επί των κεφαλαίων του βιβλίου, προϊόν της σχολαστικής του ματιάς αλλά και του σπάνιου συνδυασμού άρτιας θεωρητικής κατάρτισης και επαγγελματικής εμπειρίας στον κλάδο της Λογιστικής, συνέβαλαν καθοριστικά στην επιστημονική και πρακτική αρτιότητα του τελικού αποτελέσματος.
Ευχαριστούμε επίσης τη φοιτήτρια Αθανασία Γεωργοπούλου, η οποία παρακολούθησε στενά τη συγγραφική διαδικασία, αφουγκράστηκε το πνεύμα του βιβλίου και ανέπτυξε με το χέρι την ιδέα του εξωφύλλου. Παράλληλα, εκφράζουμε εκ των προτέρων την ευγνωμοσύνη μας στους μελλοντικούς αναγνώστες, φοιτητές και διδάσκοντες που θα εμπιστευτούν και θα τιμήσουν το παρόν σύγγραμμα.
Ολοκληρώνοντας, αναφέρουμε ότι αναπόφευκτα στο παρόν βιβλίο θα υπάρχουν κάποιες παραλείψεις, σφάλματα και ατέλειες για τις οποίες ευθυνόμαστε αποκλειστικά εμείς οι συγγραφείς. Θα είμαστε ευγνώμονες σε όσους επικοινωνήσουν μαζί μας για να αναφέρουν παραλείψεις, προτάσεις βελτίωσης, αλλά και θετικά ή αρνητικά σχόλια, βοηθώντας μας στη συνεχή εξέλιξη αυτού του έργου.
Με δεδομένη την ύλη αυτού του βιβλίου, οι συγγραφείς του θεωρούν ότι τα όποια λάθη ή παραλείψεις του οφείλονται αποκλειστικά σε αυτούς και δηλώνουν ότι οι όποιες αναγκαίες διορθώσεις, προσαρμογές και προσθήκες θα καλυφθούν σε μια επόμενη έκδοσή του.

Ρίο Πάτρας, Ιούλιος
Ελευθέριος Αγγελόπουλος – Αντώνιος Γεωργόπουλος

Το βιβλίο αυτό, που επιχειρεί να καλύψει όλο το φάσμα της σύγχρονης τραπεζικής, και που περιλαμβάνει 31 Κεφάλαια, απευθύνεται σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και σε στελέχη του χρηματοοικονομικού κλάδου που επιθυμούν να αποκτήσουν εξειδικευμένες γνώσεις στην τραπεζική οικονομική. Επίσης, το βιβλίο αυτό απευθύνεται στα στελέχη των επιχειρήσεων για θέματα που αφορούν την τραπεζική πρακτική.

Στο εισαγωγικό Κεφάλαιο 1 δίνεται ο εννοιολογικός ορισμός της τράπεζας, περιγράφεται η ιστορική εξέλιξη των τραπεζών και παρατίθεται το νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας των τραπεζών στην Ελλάδα.

Στο Κεφάλαιο 2 αποτυπώνεται ο ρόλος των τραπεζών στην οικονομική δραστηριότητα, καθώς και η σημασία τους στη διαμόρφωση του χρηματοδοτικού ισοζυγίου μιας χώρας.

Το Κεφάλαιο 3 πραγματεύεται το διαμεσολαβητικό ρόλο των τραπεζών, το συνεπαγόμενο κόστος της διαμεσολάβησης και τα χαρακτηριστικά της ασύμμετρης πληροφόρησης και των οικονομιών κλίμακος και φάσματος που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία μιας τράπεζας.

Τα χαρακτηριστικά των τραπεζικών προϊόντων, η συνεπαγόμενη ανάπτυξη των τραπεζικών υπηρεσιών και η λογιστική αποτύπωση των πράξεων τόσο στον ισολογισμό, όσο και στα αποτελέσματα χρήσης μιας τράπεζας, συνθέτουν το περιεχόμενο του Κεφαλαίου 4. Πρόκειται για μια συνοπτική καταγραφή και παρουσίαση των ισολογιστικών και εξωισολογιστικών τραπεζικών εργασιών που κρίθηκε απαραίτητη για την κατανόηση των θεματικών πεδίων που ακολουθούν.

Το Κεφάλαιο 5 έχει σκοπό να υπενθυμίσει στον αναγνώστη βασικές και κρίσιμες έννοιες αλλά και μηχανισμούς, που αφορούν τον υπολογισμό των τόκων, που διενεργεί ένας χρηματοπιστωτικός οργανισμός, τόσο για πράξεις παθητικού, όσο και για πράξεις ενεργητικού. Τούτο κρίθηκε απαραίτητο για την κατανόηση σημαντικών ζητημάτων οικονομικής διαχείρισης των τραπεζών που αναπτύσσονται στη συνέχεια του βιβλίου.

Μετά από τα πέντε πρώτα εισαγωγικά κεφάλαια, το βιβλίο επιχειρεί να αναδείξει την οικονομική συμπεριφορά των τραπεζών, ανάλογα με τη μορφή της αγοράς μέσα στην οποία δραστηριοποιούνται. Έτσι, το Κεφάλαιο 6, μετά την ανάλυση των δύο ακραίων καταστάσεων, του πλήρους ανταγωνισμού και του μονοπωλίου, εξετάζει τη συμπεριφορά των τραπεζών σε πιο ρεαλιστικές συνθήκες, εκείνες του ατελούς ανταγωνισμού, δηλαδή σε συνθήκες ολιγοπωλίου και μονοπωλιακού ανταγωνισμού.

Στο Κεφάλαιο 7, μετά την παράθεση της αριστοποιητικής αρχής που διέπει τη λειτουργία των τραπεζών και την παρουσίαση ενός υποδείγματος οικονομικής συμπεριφοράς και κερδοφορίας, μελετώνται οι βασικότεροι δείκτες οικονομικής αποτελεσματικότητας των τραπεζών (ROE, ROA), αλλά και οι μεταξύ τους σχέσεις.

Το Κεφάλαιο 8 εισαγάγει τον αναγνώστη στο χώρο των κινδύνων που απειλούν τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, παραθέτοντας τη διάρθρωση αυτών, το πλαίσιο, αλλά και τις διαδικασίες διαχείρισής τους.

Στο Κεφάλαιο 9 αναλύονται όλα τα χαρακτηριστικά του πλέον παραδοσιακού και κρίσιμου κινδύνου στον οποίο εκτίθενται οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, δηλαδή του πιστωτικού κινδύνου. Ζητήματα που αφορούν την πιθανότητα αθέτησης των υποχρεώσεων, την εκτίμηση των αναμενόμενων και μη αναμενόμενων απωλειών, το εύρος του πιστωτικού περιθωρίου και τη συσχέτισή του με την πιθανότητα αθέτησης, αλλά και τον προσδιορισμό του πιστωτικού κινδύνου ενός χαρτοφυλακίου δανειακών τίτλων αναπτύσσονται στο κεφάλαιο αυτό.

Ως συνέχεια των ανωτέρω, στο Κεφάλαιο 10 παρατίθενται τρία από τα πλέον διαδεδομένα υποδείγματα μέτρησης του πιστωτικού κινδύνου (KMV, CreditMetrics και CreditRisk+).

Όμως, η αποτελεσματική αντιμετώπιση του πιστωτικού κινδύνου δεν θα καθίστατο εφικτή, αν σε προγενέστερο επίπεδο δεν εφαρμόζονταν κατάλληλοι μηχανισμοί και διαδικασίες εξωτερικής ή εσωτερικής αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας των δανειοληπτών ή μέθοδοι αξιολόγησης των τίτλων χρέους. Έτσι, στο Κεφάλαιο 11 παρατίθενται τα συστήματα πιστοληπτικής αξιολόγησης που χρησιμοποιούν διεθνείς οίκοι, καθώς και τα συστήματα της εσωτερικής αξιολόγησης που αναπτύσσουν και εφαρμόζουν οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί. Προς τούτο, μια σειρά από υποδείγματα εσωτερικής αξιολόγησης, όπως τα εμπειρικά, τα στατιστικά, τα αιτιώδη, αλλά και τα υβριδικά υποδείγματα αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας παρατίθενται στο κεφάλαιο αυτό.

Επίσης, η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας των δανειοληπτών θα ήταν αποσπασματικού χαρακτήρα, αν οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί στερούντο ενός ολοκληρωμένου και αποτελεσματικού συστήματος πιστοδοτήσεων. Κατά συνέπεια, το Κεφάλαιο 12 παραθέτει τη δομή και συγκρότηση ενός συστήματος πιστοδοτήσεων που η κάθε τράπεζα οφείλει να σχεδιάσει, να αναπτύξει και να εφαρμόσει, με σκοπό τη διαχείριση και παρακολούθηση των χορηγητικών της εργασιών, αλλά και την άσκηση της τιμολογιακής της πολιτικής στον τομέα των χορηγήσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον καθορισμό των επιτοκίων με βάση τα τρέχοντα σήμερα επιτόκια αναφοράς.

Στο Κεφάλαιο 13 και με σκοπό την αντιστάθμιση του πιστωτικού κινδύνου, αναπτύσσονται οι μέθοδοι της χρήσης μιας σειράς πιστωτικών παραγώγων.

Μια από τις σύγχρονες πρακτικές των χρηματοπιστωτικών οργανισμών που αφορούν την απομάκρυνση του πιστωτικού κινδύνου από το ενεργητικό, με ταυτόχρονη ενίσχυση της ρευστότητάς τους, είναι η μέθοδος της τιτλοποίησης των απαιτήσεων. Στο θέμα αυτό είναι αφιερωμένο το Κεφάλαιο 14, με το οποίο παρέχεται μια πλήρης ανάπτυξη τόσο των μεθόδων και διαδικασιών της τιτλοποίησης, όσο και των οικονομικών συνεπειών της.

Το Κεφάλαιο 15 είναι αφιερωμένο στην εξέταση του κινδύνου επιτοκίου. Με δεδομένη την ευαισθησία των στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού μιας τράπεζας στις μεταβολές των επιτοκίων, το κεφάλαιο αυτό αναπτύσσει τρία βασικά υποδείγματα εκτίμησης του επιτοκιακού κινδύνου. Πρόκειται για το υπόδειγμα της ανατιμολόγησης, το υπόδειγμα της ωρίμανσης και το υπόδειγμα της διάρκειας.

Ως συνέχεια του προηγούμενου κεφαλαίου, το Κεφάλαιο 16 παραθέτει μία σειρά μεθόδων αντιστάθμισης του κινδύνου επιτοκίου. Εδώ, παρατίθενται μέθοδοι αντιστάθμισης του κινδύνου αυτού με χρήση προθεσμιακών συμβολαίων (forward contracts), συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures), δικαιωμάτων προτίμησης (options), caps, floors και collars, καθώς και συμβάσεων ανταλλαγής επιτοκίων (interest rate swaps).

Το Κεφάλαιο 17 λειτουργεί ως εισαγωγικό κεφάλαιο στο συναλλαγματικό κίνδυνο που αντιμετωπίζουν οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί. Πράγματι, το Κεφάλαιο αυτό υπενθυμίζει στον αναγνώστη τη λειτουργία των αγορών συναλλάγματος, τον τρόπο προσδιορισμού των συναλλαγματικών ισοτιμιών, αλλά και τα θέματα του arbitrage που αναπτύσσονται στην αγορά.

Δεδομένων των ανωτέρω, το Κεφάλαιο 18 είναι αφιερωμένο στην εκτίμηση του κινδύνου που προκύπτει τόσο στο τραπεζικό χαρτοφυλάκιο (banking book) όσο και στο χαρτοφυλάκιο συναλλαγών (trading book) μιας τράπεζας, λόγω της μεταβολής των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Τέλος, το κεφάλαιο αυτό παρουσιάζει τις μεθόδους αντιστάθμισης του συναλλαγματικού κινδύνου με τη χρήση πράξεων εντός ισολογισμού, αλλά και με τη βοήθεια εξειδικευμένων εργαλείων, όπως είναι τα προθεσμιακά συμβόλαια (forward contracts), τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (FX futures), τα δικαιώματα προτίμησης συναλλάγματος (FX options) και οι συμβάσεις ανταλλαγής νομισμάτων (currency swaps).

Το Κεφάλαιο 19 πραγματεύεται την έννοια της μέγιστης δυνητικής ζημιάς (Value at Risk – VaR) στην οποία εκτίθεται το χαρτοφυλάκιο συναλλαγών μιας τράπεζας εξαιτίας μεταβολών των παραγόντων της αγοράς, δηλ. των επιτοκίων, των συναλλαγματικών ισοτιμιών και των χρηματιστηριακών δεικτών. Επίσης, στο ίδιο κεφάλαιο περιγράφονται οι τρεις πλέον διαδεδομένες μέθοδοι εκτίμησης της αξίας σε κίνδυνο, δηλαδή η μέθοδος διακύμανσης -συνδιακύμανσης, η μέθοδος της ιστορικής προσομοίωσης και η μέθοδος της προσομοίωσης Monte Carlo, καθώς και ο έλεγχος των ακραίων καταστάσεων (stress testing).

Στο Κεφάλαιο 20 καλύπτονται τα θέματα που αφορούν τη διαχείριση χαρτοφυλακίου μιας τράπεζας, αναπτύσσεται το υπόδειγμα αποτίμησης των περιουσιακών στοιχείων (CAPM) και εξειδικεύονται οι περιπτώσεις της ενεργητικής και παθητικής διαχείρισης του χαρτοφυλακίου.

Το Κεφάλαιο 21 αναλύει όλες τις περιπτώσεις του λειτουργικού κινδύνου μιας τράπεζας, αναπτύσσει τη διαδικασία της εκτίμησης αυτού και παρουσιάζει τη μέθοδο υπολογισμού του απαιτούμενου οικονομικού κεφαλαίου έναντι αυτού του κινδύνου.

Το Κεφάλαιο 22 πραγματεύεται τον κίνδυνο ρευστότητας των χρηματοπιστωτικών οργανισμών, παραθέτοντας τα αίτια που τον προκαλούν, τον τρόπο της ταυτοποίησής του, τη μέτρηση του μεγέθους του, καθώς και τον έλεγχο αυτού.

Το Κεφάλαιο 23 είναι αφιερωμένο στο πολύ ενδιαφέρον ζήτημα της αποτίμησης της αξίας των επιχειρήσεων και ιδίως των τραπεζών. Εδώ, πλέον των γενικών θεωρητικών προσεγγίσεων, αναπτύσσονται τα εφαρμοστέα για τις τράπεζες υποδείγματα, όπως το υπόδειγμα των προεξοφλημένων μερισμάτων (dividend discount model), το υπόδειγμα του υπολειπόμενου εισοδήματος (residual income model), αλλά και η αποτίμηση με δικαιώματα προαίρεσης (contingent claim valuation). Το θέμα της αποτίμησης της αξίας των τραπεζών έγινε τα τελευταία χρόνια ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αντικείμενο της επιστημονικής έρευνας και της οικονομικής βιβλιογραφίας, εξαιτίας του φαινομένου των μαζικών συγχωνεύσεων και εξαγορών (Σ&Ε) που καταγράφηκαν στον τραπεζικό κλάδο, ιδίως μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Το Κεφάλαιο αυτό έχει εμπλουτιστεί με παραδείγματα εφαρμογής, όπως π.χ. το υπόδειγμα του Gordon, με προσομοίωση Monte Carlo. Το Κεφάλαιο 23 επιμελήθηκε και συνέγραψε Δρ. Γεώργιος Χ. Μπερτσάτος, στον οποίο εκφράζουμε την ευαρέσκεια και τις ευχαριστίες μας.

Δεδομένου ότι η λειτουργία του τραπεζικού συστήματος υπόκειται στους ελέγχους και στην προληπτική εποπτεία των νομισματικών και εποπτικών αρχών, το Κεφάλαιο 24 επικεντρώνεται στο ρόλο και τις αρμοδιότητες που ασκεί μια κεντρική τράπεζα ως προς το σκέλος της νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής, ως πάροχος υπηρεσιών προς το κράτος, αλλά και ως θεματοφύλακας των ταμιακών αποθεμάτων των εμπορικών τραπεζών. Είναι στο κεφάλαιο αυτό, επίσης, που αναπτύσσεται η λειτουργία της Τράπεζας της Ελλάδος, ενώ παρατίθεται ταυτόχρονα η εξέλιξη του ρυθμιστικού πλαισίου του ελληνικού τραπεζικού συστήματος μέχρι σήμερα. Ταυτόχρονα, με το Κεφάλαιο 24 ο αναγνώστης του βιβλίου εισάγεται στη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και στον τρόπο άσκησης της νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το Κεφάλαιο 24 περιλαμβάνει επίσης αντικείμενα που αφορούν την άσκηση της μη συμβατικής νομισματικής πολιτικής (unconventional monetary policy) την οποία εφαρμόζει η ΕΚΤ τα τελευταία χρόνια, μετά την κρίση. Το Κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται με την παράθεση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), παραθέτοντας τα χρηματοοικονομικά μέσα που αυτός σήμερα διαθέτει.

Ως συνέχεια της προηγούμενης ενότητας, το Κεφάλαιο 25 αφιερώνεται στα συστήματα πληρωμών, δίνοντας έμφαση στον τρόπο διακανονισμού και εκκαθάρισης. Είναι στο πλαίσιο αυτού του κεφαλαίου που αναλύεται ο τρόπος λειτουργίας του ισχύοντος σήμερα συστήματος TARGET, με ειδική αναφορά στο οικοσύστημα των Υπηρεσιών TARGET (TARGET Services) του Ευρωσυστήματος.

Στο Κεφάλαιο 26 παρατίθεται το θεωρητικό υπόβαθρο, η επιχειρηματολογία και η ανάπτυξη της ρυθμιστικής παρέμβασης στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς και οι προϋποθέσεις και οι βασικές λειτουργίες της τραπεζικής εποπτείας. Το Κεφάλαιο αυτό, περιγράφει τη συγκρότηση και λειτουργία του ενιαίου εποπτικού μηχανισμού (SSM), αλλά και του ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης των τραπεζών (SRM). Θα ήταν παράλειψη, αν στο Κεφάλαιο αυτό δεν αναλύαμε τη, για εποπτικούς λόγους, διενέργεια προσομοιώσεων ακραίων συνθηκών (stress tests), τον διαχωρισμό των τραπεζικών ιδρυμάτων σε

«συστημικά» ή «μη συστημικά», το δίλλημα ανάμεσα στο Bail In και Bail Out, τη διάκριση ανάμεσα στα «μη εξυπηρετούμενα δάνεια» (NPLs) και «μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα» (NPEs), αλλά και τα φαινόμενα της «σκιώδους τραπεζικής» (shadow banking).

Δεδομένων των ανωτέρω, το Κεφάλαιο 27 προσδιορίζει και εξειδικεύει το εποπτικό πλαίσιο των τραπεζών με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες που προέκυψαν από τη Συμφωνία της Βασιλείας Ι, ΙΙ και ΙΙΙ. Μετά την εξέταση των χαρακτηριστικών του εποπτικού πλαισίου, όπως αυτό διαμορφώθηκε τα τελευταία χρόνια, αναλύονται οι τρεις πυλώνες αυτού, δηλαδή η διασφάλιση της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών, ο τρόπος άσκησης του εποπτικού ελέγχου, καθώς και η πειθαρχία της αγοράς. Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση των προτύπων της Βασιλείας Ι, ΙΙ και ΙΙΙ. Έμφαση δίνεται και στις νέες, μέχρι το 2025, εποπτικές απαιτήσεις της Βασιλείας ΙΙΙ ή Βασιλείας ΙΙΙ+ ή, άτυπα, της Βασιλείας ΙV.

Το Κεφάλαιο 28, επιχειρώντας μια συστημική προσέγγιση ενός τραπεζικού ιδρύματος, αναλύει τα θέματα που αφορούν τη δομή και την οργάνωση αυτού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους τύπους της οργανωτικής συγκρότησης των τραπεζών, αλλά και στις διοικητικές δομές που επιβάλουν οι εποπτικοί μηχανισμοί. Στη συνέχεια αυτού του Κεφαλαίου αναπτύσσεται η περίπτωση κατάρτισης και συγκρότησης ενός στρατηγικού και επιχειρηματικού σχεδίου μιας τράπεζας γενικών εργασιών.

Έχοντας καλύψει τα βασικότερα ζητήματα που αφορούν την οικονομική λειτουργία ενός χρηματοπιστωτικού οργανισμού, το Κεφάλαιο 29 είναι αφιερωμένο στις χρηματοοικονομικές και τραπεζικές κρίσεις. Παρουσιάζει την τυπολογία και τους μηχανισμούς διάχυσης των κρίσεων, εξετάζει ενδεικτικές κρίσεις μείζονος σημασίας, αναλύει διεξοδικά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007–2009 ως προς τα χαρακτηριστικά, τα αίτια, τις οικονομικές επιπτώσεις και τις πολιτικές αντιμετώπισής της, και ολοκληρώνεται με αναφορά σε σύγχρονες τραπεζικές κρίσεις.

Το Κεφάλαιο 30 με τίτλο «Η πορεία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος: Η εύθραυστη σταθερότητα», μετά από μια σύντομη αναφορά στα αίτια και στις εκφάνσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης στην Ελλάδα, πραγματεύεται τους λόγους και τις συνέπειες που είχε η μείωση της διαμεσολαβητικής αποτελεσματικότητας των τραπεζών, την αναγκαστική προσφυγή τους σε διαδοχικές ανακεφαλαιοποιήσεις, τις μνημονιακές ρυθμίσεις, την νέα μορφή της αγοράς των συστημικών τραπεζών, την εφαρμογή του αναβαλλόμενου φόρου, και την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική του ελληνικού χρηματοδοτικού συστήματος.

Τέλος, το Κεφάλαιο 31 με τίτλο «Σύγχρονες Εξελίξεις στην Τραπεζική: Ο Τεχνολογικός Μετασχηματισμός των Τραπεζών», προσεγγίζει τον μετασχηματισμό του τραπεζικού κλάδου υπό την επίδραση της τεχνολογικής καινοτομίας. Ειδικότερα, πραγματεύεται το περιεχόμενο της ψηφιακής οικονομίας καθώς και τον μετασχηματισμό του τραπεζικού τομέα, τη χρηματοοικονομική τεχνολογία (Fintech), τις τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού (Blockchain) και την αποκεντρωμένη χρηματοδότηση (DeFi), τις ψηφιακές μορφές χρήματος και τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία (Crypto-assets), την κυβερνοασφάλεια στον τραπεζικό κλάδο, την ανοιχτή τραπεζική (Open Banking) και την ανοιχτή χρηματοδότηση (Open Finance), την τεχνητή νοημοσύνη, τη μηχανική μάθηση και τα μεγάλα δεδομένα στη σύγχρονη τραπεζική. Ιδιαίτερες ευχαριστίες εκφράζουμε στον Γεώργιο Μπερτσάτο, Διδάκτορα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Ερευνητή στο Κέντρο Ερευνών και Προγραμματισμού Ελλάδος (ΚΕΠΕ) για την ουσιαστική συμβολή του σε πλείστα Κεφάλαια αυτού του Βιβλίου.

Με δεδομένη την ύλη αυτού του βιβλίου, οι συγγραφείς του θεωρούν ότι τα όποια λάθη ή παραλείψεις του οφείλονται αποκλειστικά σε αυτούς και δηλώνουν ότι οι όποιες αναγκαίες διορθώσεις, προσαρμογές και προσθήκες θα καλυφθούν σε μια επόμενη έκδοσή του.

Αθήνα,

 Γ. Γ. Σαπουντζόγλου – Χ. Ν. Πεντότης

Πέρασαν τέσσερα χρόνια, από την πρώτη έκδοση του ανά χείρας βιβλίου, και στο μεταξύ έχει συσσωρευτεί ενδιαφέρουσα εμπειρία, από τη χρήση του στη διδασκαλία προπτυχιακών μαθημάτων Χρηματοοικονομικής Λογιστικής και ιδίως στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ενώ έχει γίνει πλέον κοινή πρακτική η χρήση των Ελληνικών Λογιστικών Προτύπων από τις Eλληνικές επιχειρήσεις. Έτσι, κρίθηκε αναγκαίο να προχωρήσουμε στην παρούσα, δεύτερη έκδοση, που ενσωματώνει την εμπειρία μας από τη διδασκαλία τού βιβλίου. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της νέας έκδοσης είναι ο σημαντικά αυξημένος αριθμός παραδειγμάτων και η τυποποίηση της ορολογίας, ώστε να διευκολύνεται ο χρήστης, ακόμα κι αν έχει περιορισμένη εμπειρία στην Λογιστική. Τονίζουμε, ότι στόχος της προσπάθειάς μας ήταν να κατανοήσουν οι φοιτητές μας την Χρηματοοικονομική Λογιστική και όχι να συντάξουμε έναν «τσελεμεντέ» εφαρμογής των Ελληνικών Λογιστικών Προτύπων.

Ευχαριστούμε τους συναδέλφους μας, που επέλεξαν να χρησιμοποιήσουν αυτό το βιβλίο ως βοήθημα στα μαθήματα που διδάσκουν. Ιδιαίτερα πρέπει να ευχαριστήσουμε τον κ. Κώστα Βούλγαρη, που επιμελήθηκε γλωσσικά το κείμενο του βιβλίου. Είναι προφανές, ότι για όσα λάθη κι ελλείψεις παραμένουν, την ευθύνη φέρουμε εμείς, οι συγγραφείς.

Αθήνα, Οι συγγραφείς
Αυγουστίνος Δημητράς, Απόστολος Μπάλλας, Δημοσθένης Χέβας

Το παρόν επιστημονικό σύγγραμμα φέρει τον τίτλο Τεχνικές Διοίκησης Επιχειρήσεων και Έργων. Αναλύοντας τις επιμέρους λέξεις του τίτλου του συγγράμματος, αντί προλόγου αναφέρουμε τα παρακάτω. Ο χαρακτήρας του είναι πρωτίστως τεχνικός καθώς επικεντρώνεται στις τεχνικές που αφορούν στη διοίκηση επιχειρήσεων και έργων. Οι τεχνικές αυτές αφενός αναλύονται θεωρητικά – επιστημονικά και αφετέρου παρέχονται στον αναγνώστη ως πρακτικές εφαρμογές με τη χρήση κατά κύριο λόγο του εργαλείου του υπολογιστικού φύλλου (Excel), το οποίο είναι το πλέον διαδεδομένο μέσο για ανάπτυξη εφαρμογών.

Οι επιμέρους επιστημονικοί κλάδοι από τους οποίους συλλέγονται, αναλύονται και παρουσιάζονται οι τεχνικές στη διοίκηση επιχειρήσεων και έργων είναι:

Η Μαθηματική Επιστήμη και ειδικότερα η επιχειρησιακή έρευνα, η γραμμική άλγεβρα και ο μαθηματικός προγραμματισμός.
Η Διοίκηση Επιχειρήσεων και ειδικότερα η διοίκηση έργων, η διοίκηση παραγωγής, η διοίκηση αποθεμάτων, η διοίκηση κόστους, οι προϋπολογισμοί και τα επιχειρηματικά σχέδια και η αξιολόγηση επενδύσεων.
Η Χρηματοοικονομική Επιστήμη, και ειδικότερα η διαχρονική αξία χρήματος, η διοίκηση διαθεσίμων, οι αποτιμήσεις των επιχειρήσεων, οι χρηματοοικονομικές επενδύσεις, η χρηματοοικονομική ανάλυση και διοίκηση επιχειρήσεων.
Η Λογιστική Επιστήμη των μη νομισματικών μέσων, με έμφαση στη διοικητική λογιστική αποθεμάτων, παγίων και ακινήτων, αλλά και των νομισματικών μέσων και ιδιαίτερα της διαχείρισης διαθεσίμων, συναλλάγματος και τοκοφόρων στοιχείων, τόσο από πλευράς των επιχειρήσεων όσο και των τραπεζών. Από την παραπάνω ανάλυση είναι σαφής ο τεχνικός χαρακτήρας του βιβλίου και αυτό αποτελούσε και το όραμα των συγγραφέων του. Ο σκοπός του είναι να συνδράμει ως ένα χρήσιμο και πρακτικό εργαλείο την επιτυχή διοίκηση επιχειρήσεων και έργων μέσα από μια διεπιστημονική αντίληψη και εφαρμογή.

Το περιεχόμενό του είναι αρκετά απαιτητικό σε γνώσεις μαθηματικού, χρηματοοικονομικού αλλά και τεχνικού υποβάθρου για τον αναγνώστη. Η πρωτοτυπία της παροχής των εφαρμογών δίνει τη δυνατότητα της εμβάθυνσης αλλά και της κατανόησης του τρόπου και της χρήσης κάθε τεχνικής, σε πραγματικά προβλήματα τόσο ορθολογικής διοίκησης πόρων όσο και λήψης αποφάσεων.
Απευθύνεται κυρίως σε προπτυχιακούς φοιτητές, προχωρημένων ετών φοίτησης, Πανεπιστημίων τεχνικής και οικονομικής κατεύθυνσης καθώς και σε μεταπτυχιακούς φοιτητές εξειδίκευσης στα αντικείμενα που πραγματεύεται το βιβλίο.
Μια άλλη επιστημονική κατηγορία στην οποία απευθύνεται κύρια η παρούσα προσπάθεια είναι οι επαγγελματίες στον τεχνικοοικονομικό κλάδο, καθώς και τα διευθυντικά και διοικητικά στελέχη επιχειρήσεων και οργανισμών. Με τις παρεχόμενες από το παρόν σύγγραμμα τεχνικές, με την ευχή αυτές να αποτελέσουν ένα εύκολο στη χρήση επαγγελματικό εργαλείο, οδηγούμαστε σε βέλτιστες και ορθολογικές αποφάσεις και διαδικασίες διοίκησης και διαχείρισης των υπό στενότητα διαθεσίμων φυσικών και χρηματικών πόρων με την ευχή.
Το σύγγραμμα αναπτύσσεται σε τέσσερα διακριτά μέρη:

Το 1ο μέρος των Μαθηματικών Τεχνικών και του Προγραμματισμού, περιλαμβάνει τα χρηματοοικονομικά μαθηματικά, τις βασικές έννοιες στη γραμμική άλγεβρα και τη διαχρονική αξία του χρήματος, τη σύνθετη κεφαλαιοποίηση, την αξιολόγηση επενδυτικών αποφάσεων και το μαθηματικό (γραμμικό) προγραμματισμό.

Το 2ο μέρος της Χρηματοοικονομικής και Λογιστικής, περιλαμβάνει τη λογιστική των μη νομισματικών και νομισματικών μέσων, της χρηματοοικονομικής ανάλυσης και των αποτιμήσεων των επιχειρήσεων.

Το 3ο μέρος της Διοίκησης Έργων, αναλύει το επιστημονικό αντικείμενο του project management. Το 4ο μέρος της Διοικητικής Λογιστικής, περιλαμβάνει τα αντικείμενα της διοίκησης κόστους ή κοστολόγησης, των προϋπολογισμών και των επιχειρηματικών σχεδίων.

Σημειώνεται ότι το βιβλίο ανά επιστημονικό τμήμα-μέρος του συνοδεύεται από τις αναπτυσσόμενες- συζητούμενες θεωρητικά εφαρμογές με την ανάπτυξή τους σε περιβάλλον Excel, σε συνδυασμό με το ενσωματωμένο σε αυτό πρόσθετο επίλυσης (Solver) καθώς και τις λοιπές συναρτήσεις και εξειδικευμένες λειτουργίες του.
Η πολυετής ενασχόληση των συγγραφέων του παρόντος έργου με τα αντικείμενα που κατ’ είδος αυτό πραγματεύεται, εξασφαλίζει την πληρότητά του, με την ευθύνη να βαρύνει από κοινού και τους τρεις συγγραφείς.

Αθήνα, Μετά Τιμής,
Δημήτριος Καντιάνης, Κωνσταντίνος Λιάπης, Στυλιανός Ροζάκης

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το βιβλίο "Μαθηματικά για Οικονομολόγους: Εισαγωγικές Διαλέξεις" απευθύνεται σε πρωτοετείς φοιτητές Οικονομικών Σπουδών. Η δομή και το περιεχόμενό του είναι προσαρμοσμένα στις απαιτήσεις και ιδιαιτερότητες του μαθήματος, όπως αυτό διδάσκεται στο τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών τα τελευταία χρόνια. Συγκεκριμένα, έχει δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη διαισθητική κατανόηση και οικονομική εφαρμογή των μαθηματικών εννοιών παρά στην αυστηρή θεμελίωσή τους. Με βάση τη διδακτική εμπειρία μας θεωρούμε προτιμότερη μία τέτοια παρουσίαση, αφήνοντας την τυπική μαθηματική θεμελίωση για πιο προχωρημένα μαθήματα σε κάποιο μεταγενέστερο στάδιο σπουδών. Καταβλήθηκε προσπάθεια ώστε τα διάφορα κεφάλαια να είναι όσο το δυνατόν ανεξάρτητα μεταξύ τους, ώστε το βιβλίο να αποτελέσει εύχρηστη πηγή αναφοράς. Για τη μελέτη του το μόνο προαπαιτούμενο είναι οι μαθηματικές γνώσεις του λυκείου.

Το βιβλίο περιλαμβάνει τα εξής μέρη:

1. Προαπαιτούμενα
2. Συναρτήσεις μιας μεταβλητής
3. Συναρτήσεις πολλών μεταβλητών
4. Ειδικά Θέματα
5. Εφαρμογές στα Οικονομικά

Στο Μέρος 0 (Προαπαιτούμενα) παρουσιάζονται ορισμένες θεμελιώδεις έννοιες απαραίτητες για την κατανόηση των παρακάτω κεφαλαίων: βασικά στοιχεία της θεωρίας συνόλων, μία εισαγωγή στα όρια και τη συνέχεια συναρτήσεων και ορισμένες θεμελιώδεις έννοιες γραμμικής άλγεβρας.

Τα δύο επόμενα μέρη αποτελούν τον κύριο κορμό του βιβλίου, παρουσιάζοντας την ύλη μαθηματικού λογισμού απαραίτητη για έναν/μία οικονομολόγο. Ειδικότερα, το Μέρος 1 (Συναρτήσεις μίας μεταβλητής) καλύπτει τη στοιχειώδη θεωρία της παραγώγου και του ολοκληρώματος συναρτήσεων μιας μεταβλητής. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση σε έννοιες που αφορούν ποσοστιαίες μεταβολές (ελαστικότητα, σχετικός ρυθμός), καθώς και έννοιες που αφορούν την κυρτότητα συναρτήσεων σε σχέση με προβλήματα βελτιστοποίησης. Το Μέρος 2 (Συναρτήσεις πολλών μεταβλητών) καλύπτει τη θεωρία της μερικής παραγώγισης για συναρτήσεις κυρίως δύο μεταβλητών με έμφαση στη μελέτη των ισοσταθμικών και του ρυθμού υποκατάστασης καθώς και του Εσσιανού και του πλαισιωμένου Εσσιανού πίνακα, όπως χρησιμοποιούνται σε προβλήματα βελτιστοποίησης.

Το Μέρος 3 (Ειδικά Θέματα) παρουσιάζει με αναλυτικότερο τρόπο πιο εξειδικευμένα θέματα, όπως την οιονεί κυρτότητα, τα θεωρήματα περιβάλλουσας, καθώς και βελτιστοποίηση κάτω από ανισοτικούς περιορισμούς. Τέλος, στο Μέρος 4 (Εφαρμογές) παρουσιάζονται διάφορες εφαρμογές των παραπάνω εννοιών και εργαλείων στην Οικονομική Ανάλυση.

Αν και το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί αυτοτελώς, δεν εξαντλεί το σύνολο των μαθηματικών εργαλείων που χρησιμοποιούνται στην Οικονομική Ανάλυση. Δίνουμε παρακάτω μερικές συμπληρωματικές πηγές για φοιτητές/φοιτήτριες που αναζητούν είτε μια συμπληρωματική παρουσίαση του ίδιου υλικού είτε υλικό που δεν παρουσιάζουμε εδώ αλλά έχει οικονομικό ενδιαφέρον:

-Μαθηματικά για την Οικονομία και τη Διοίκηση, Teresa Bradley, εκδ. Κριτική, 2015
-Μαθηματικά για την Οικονομική Ανάλυση, Knut Sydsaeter et al., εκδ. Κριτική, 2023
-Μαθηματικά  Οικονομικών  Επιστημών,  Michael  Hoy et  al.,  εκδ. Gutenberg, 2013
-Πρόσκληση στα Μαθηματικά Οικονομικών και Διοικητικών Επιστημών, Μανώλης Λουκάκης, Τόμοι Α και Β, εκδ. Σοφία, 2019

Τελειώνοντας, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους Αναστάσιο Σούλη και Γιώργο Κοσπεντάρη για τη βοήθειά τους σε όλα τα στάδια προετοιμασίας αυτού του βιβλίου, καθώς και τους διδακτορικούς φοιτητές που βοήθησαν τα τελευταία χρόνια στη διδασκαλία του σχετικού μαθήματος στο τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (με αλφαβητική σειρά): Γιάννη Μαυραγάνη, Άγγελο Ράμμο και Γιώργο Τσομίδη.

Αθήνα,  Ιωάννης Κοσπεντάρης - Ηλίας Φλυτζάνης

Η παγκόσμια διάσταση της τεχνολογίας έχει επηρεάσει σημαντικά την εκπαιδευτική και ακαδημαϊκή κοινότητα, όπως καταδεικνύεται από πλήθος σύγχρονων μελετών. Τις τελευταίες δεκαετίες, οργανισμοί, εργοδότες και επαγγελματίες του λογιστικού κλάδου εστιάζουν στο ζήτημα της ευθυγράμμισης των πανεπιστημιακών προγραμμάτων με τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Οι προκλήσεις αυτές δεν άφησαν ανεπηρέαστους τους/τις διδάσκοντες/ουσες μαθημάτων λογιστικής, οι οποίοι, λαμβάνοντας υπόψη τις απαιτήσεις των φοιτητών/τριών του 21ου αιώνα, αναζητούν καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας.
Επιπροσθέτως, οι κρίσεις που αντιμετώπισε η κοινωνία, όπως η πανδημία covid-19, έθεσαν ένα νέο πλαίσιο οργάνωσης της διδασκαλίας και μάθησης, εδραιώνοντας την υιοθέτηση μικτών διδακτικών προσεγγίσεων σε ευρύτερο επίπεδο. Παράλληλα, αναδείχθηκαν ζητήματα πανεπιστημιακής παιδαγωγικής σχετικά με την επαναχρησιμοποίηση του εκπαιδευτικού υλικού, με την προοπτική υλοποίησης στρατηγικών μικτής μάθησης και υιοθέτησης καλών πρακτικών μέσα από συνέργιες της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας με κυρίαρχο στόχο την προαγωγή της λογιστικής εκπαίδευσης. Οι νέες αυτές απαιτήσεις αποτέλεσαν το έναυσμα για τη συγγραφή του παρόντος βιβλίου.
Το βιβλίο αυτό είναι βιωματικό και προήλθε από την παρατήρηση της εκπαιδευτικής πράξης στα μαθήματα λογιστικής επί σειρά ετών. Μέσα από την εκπαιδευτική πρακτική δοκιμάστηκαν διδακτικές μέθοδοι που ενίσχυσαν το ενδιαφέρον των φοιτητών και των φοιτητριών για το περιεχόμενο των μαθημάτων λογιστικής, προάγοντας την γνώση, την ικανοποίηση και τη διατήρησή τους στην τάξη. Σήμερα, μετά και από τις πανδημικές κρίσεις που βίωσε και η Ελλάδα στον τομέα της εκπαίδευσης, κρίνεται αναγκαία η διερεύνηση των μικτών περιβαλλόντων μάθησης, τα οποία προωθούν την ενεργητική και βιωματική μάθηση, αυξάνουν την εμπλοκή των φοιτητών/τριών και συμβάλλουν στη μεγιστοποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων.
Η παρουσίαση σύγχρονων διδακτικών προσεγγίσεων, όπως η μικτή μάθηση και η ανεστραμμένη τάξη, καθιστά το βιβλίο αυτό έναν χρήσιμο οδηγό για τους/ τις εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και τους/τις ερευνητές/τριες όλων των επιστημονικών τομέων, συμπεριλαμβανομένης της λογιστικής. Πιο συγκεκριμένα, το πλαίσιο που προτείνεται στο παρόν βιβλίο δύναται να υιοθετηθεί και να αναπτυχθεί σε οποιοδήποτε μάθημα, βελτιώνοντας την εκπαιδευτική πρακτική (τυπική και άτυπη) και την αποτελεσματικότητά της.
Επιπροσθέτως, δημόσιοι ή ιδιωτικοί εκπαιδευτικοί οργανισμοί και φορείς, όπως τα ΚΕΔΙΒΙΜ πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, ή ακόμη και κέντρα ενδο-επιχειρησιακής εκπαίδευσης, καλούνται να προσαρμοστούν στη ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη και να υιοθετήσουν ένα μοντέλο προσαρμοσμένο στις σύγχρονες παγκόσμιες εξελίξεις, προάγοντας ένα περιβάλλον που θα ενισχύει όχι μόνο τις γνώσεις και τις δεξιότητες, αλλά και τη βιωσιμότητα στον βέλτιστο βαθμό (όπως στην περίπτωση της μικτής διδακτικής προσέγγισης).
Στο πρώτο κεφάλαιο του παρόντος βιβλίου παρατίθεται το πλαίσιο της μάθησης. Το δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζει τις θεωρίες μάθησης, με έμφαση σε αυτές που ευθυγραμμίζονται με τη μικτή διδακτική προσέγγιση. Το τρίτο κεφάλαιο εξετάζει τη λογιστική εκπαίδευση στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το τέταρτο κεφάλαιο εστιάζει στη μικτή μάθηση, με έμφαση στην ανεστραμμένη τάξη. Το πέμπτο κεφάλαιο αναλύει την πανεπιστημιακή παιδαγωγική συνδυαστικά με την εκπαιδευτική τεχνολογία στα μαθήματα λογιστικής. Το έκτο κεφάλαιο αναλύει διεξοδικά τη σύγχρονη διδακτική προσέγγιση της μικτής μάθησης και τα αποτελέσματα της εφαρμογής της. Τέλος, το έβδομο κεφάλαιο, συγκεντρώνει και αποτυπώνει τις βασικές έννοιες από το συνολικό περιεχόμενο του βιβλίου και δομεί ένα προτεινόμενο συμπερασματικό πλαίσιο εστιάζοντας στη μικτή μάθηση και την ανεστραμμένη τάξη στη Χρηματοοικονομική Λογιστική.

Αθήνα,

Χαρά Ν. Κοτταρά

Ζούμε σε ένα κόσμο διαρκών αλλαγών, σημαντικών αναταράξεων και υψηλής αβεβαιότητας. Σ’ αυτό το περιβάλλον, η μόνη σταθερά για μια επιχείρηση είναι οι διαρκείς αλλαγές (π.χ. οικονομικές κρίσεις, εμπορικοί πόλεμοι, γεωπολιτικές συρράξεις, υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, δημογραφικό πρόβλημα). Αυτές οι αλλαγές έχουν προκαλέσει σημαντικούς μετασχηματισμούς στην επιχειρηματική δομή, στην οργάνωση της εργασίας, στις διοικητικές πρακτικές, στην κουλτούρα και στις αξίες των επιχειρήσεων. Οι αλλαγές επιταχύνονται από την παγκοσμιοποίηση, την ταχύτατη πρόοδο της πληροφορικής και της τεχνολογίας, καθώς και την αύξουσα πολιτισμική ετερογένεια του ανθρώπινου δυναμικού. Ειδικότερα, η λειτουργία των επιχειρήσεων σε συνθήκες παγκόσμιας αγοράς επιφέρει σημαντικές αλλαγές στις στρατηγικές προτεραιότητες, στους στόχους, στο οργανόγραμμα, στις συνθήκες απασχόλησης και στην ιεραρχική εξέλιξη των στελεχών.
Η ραγδαία μετατόπιση των εξωτερικών ορίων των παραδοσιακών επιχειρήσεων, συμβαδίζει με την μετακίνηση των ορίων στο εσωτερικό τους (μεταξύ διευθύνσεων, τμημάτων, λειτουργιών και υπηρεσιών), με συνέπεια την υποκατάσταση των ιεραρχικών-γραφειοκρατικών δομών με ευέλικτα οργανωτικά σχήματα. Οι μετεγκαταστάσεις των παραγωγικών μονάδων, οι εξαγορές, οι συγχωνεύσεις και οι διεπιχειρησιακές συμμαχίες βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη των επιχειρήσεων, των στρατηγικών και των αγορών.
Κεντρικό καθήκον του μάνατζμεντ είναι η έγκαιρη πρόβλεψη και η αποτελεσματική αντιμετώπιση των παραπάνω αλλαγών. Αυτό συνιστά μια μεγάλη πρόκληση για τα διοικητικά στελέχη, τα οποία απαιτείται να κατέχουν ιδιαίτερες γνώσεις, εξειδικευμένες ικανότητες/δεξιότητες και πλούσιες εμπειρίες, σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα. Επιπλέον, θα πρέπει να έχουν ρεαλιστικό όραμα, ελκυστικούς στρατηγικούς στόχους και να κάνουν επιτυχή διαχείριση των αλλαγών και των συνεπειών τους.

Το παρόν βιβλίο φιλοδοξεί να αναδείξει την ειδική σημασία των αλλαγών του εξωτερικού περιβάλλοντος για την επιχείρηση, υπογραμμίζοντας ότι το εξωτερικό περιβάλλον δεν θα πρέπει να αναλύεται απομονωμένα από το ενδοεπιχειρησιακό περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, οι πελάτες και οι αγορές της επιχείρησης καθορίζουν τις πωλήσεις, οι προμηθευτές διαμορφώνουν το κόστος και την ποιότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών, οι ανταγωνιστές επηρεάζουν τις στρατηγικές κινήσεις, η οικονομική κρίση μεταβάλλει άρδην τη ζήτηση και κατ’ επέκταση συρρικνώνει την παραγωγή και την κερδοφορία, ενώ τέλος το φορολογικό καθεστώς μεταβάλλει το επίπεδο των κερδών μετά φόρων. Σε αυτό το πλαίσιο, το μάνατζμεντ θα πρέπει να επενδύει και να αξιοποιεί δημιουργικά τους πόρους και τις θεμελιώδεις ικανότητες της επιχείρησης, ούτως ώστε να διαμορφώνει ένα ευέλικτο εσωτερικό περιβάλλον που να θέτει τις προϋποθέσεις απόκτησης ενός διαρκούς/βιώσιμου ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος, μέσα από τη συνεχή εναρμόνισή του με τον εξωτερικό περίγυρο.
Η δομή του βιβλίου είναι τέτοια που επιτρέπει στον αναγνώστη να σχηματίσει μια σφαιρική άποψη, για τη διοίκηση επιχειρήσεων και τις παραδοσιακές και σύγχρονες διαστάσεις της. Ειδικότερα, το βιβλίο αποτελείται συνολικά από 6 ενότητες και 27 κεφάλαια.
Επιδιώξαμε την όσο το δυνατόν καλύτερη συνεκτικότητα ανάμεσα στα επιμέρους θεματικά πεδία, αναφέροντας την εννοιολογική σύνδεση του κάθε κεφαλαίου με τα υπόλοιπα. Σε διάφορα κεφάλαια επαναλάβαμε βασικές έννοιες και προσεγγίσεις, βέβαια από διαφορετική οπτική γωνία. Έτσι, θεωρούμε ότι συμβάλλουμε στην καλύτερη κατανόηση της ύλης του βιβλίου, καθώς και της σημασίας του σύγχρονου μάνατζμεντ στο ραγδαία μεταβαλλόμενο περιβάλλον, καλύπτοντας πολύπλευρα τις νέες τάσεις της διοικητικής επιστήμης.

Πιο συγκεκριμένα, στην πρώτη ενότητα, η οποία αποτελείται από 4 κεφάλαια, επικεντρωνόμαστε στην έννοια της επιχείρησης, στο περιβάλλον της και στο ρόλο του μάνατζμεντ. Ιδιαίτερη έμφαση δίνουμε στις βασικές λειτουργίες του μάνατζμεντ και ειδικότερα στον προγραμματισμό, στην οργάνωση, στη διεύθυνση και στον έλεγχο. Θεωρούμε ότι η πρώτη ενότητα παρέχει στον αναγνώστη όλες τις κρίσιμες γνώσεις και πληροφορίες σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές της οργάνωσης και της διοίκησης των επιχειρήσεων.
Στη δεύτερη ενότητα, η οποία απαρτίζεται από 5 κεφάλαια, προσεγγίζουμε θεμελιώδη στοιχεία του οργανωτικού σχεδιασμού της επιχείρησης, υπό το πρίσμα κεντρικών θεωρητικών εκπροσώπων του μάνατζμεντ.
Στην τρίτη ενότητα, η οποία εμπεριέχει 5 κεφάλαια, καλύπτουμε βασικές πτυχές του στρατηγικού μάνατζμεντ, όπως είναι η ανάλυση του εσωτερικού και του εξωτερικού περιβάλλοντος της επιχείρησης, οι στρατηγικές απόκτησης ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος και οι στρατηγικές ανάπτυξης.
Στην τέταρτη ενότητα, η οποία αποτελείται από 1 κεφάλαιο, παρουσιάζουμε ενδιαφέρουσες διαστάσεις του διεθνούς μάνατζμεντ και της διεθνοποίησης των επιχειρήσεων.
Στην πέμπτη ενότητα, η οποία αποτελείται από 10 κεφάλαια, αναλύουμε διεξοδικά τις πτυχές του μάνατζμεντ αλλαγών (change management), το οποίο είναι άμεσα συνυφασμένο με τον κύκλο ζωής κλάδων, επιχειρήσεων και προϊόντων, τις διαδικασίες αποεπένδυσης και αναδιάρθρωσης της οικονομίας, τις συγχωνεύσεις και τις εξαγορές, τις ιδιωτικοποιήσεις δημόσιων οργανισμών, καθώς και τις οικονομικές κρίσεις. Στα 2 τελευταία κεφάλαια της πέμπτης ενότητας κάνουμε ειδική αναφορά στον ανθρώπινο παράγοντα, στο πλαίσιο της αλλαγής και της διαχείρισης συγκρούσεων σε ένα μεταβαλλόμενο ενδοεπιχειρησιακό περιβάλλον.
Στην έκτη ενότητα, η οποία απαρτίζεται από 2 κεφάλαια, καλύπτουμε κεντρικές πτυχές της εταιρικής διακυβέρνησης και της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, καθώς οι επιχειρήσεις οφείλουν να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους την οικολογία, το περιβάλλον, τον ανθρώπινο παράγοντα, όλα τα συνεργαζόμενα (με την επιχείρηση) μέρη, καθώς και τις αξίες της ηθικής διακυβέρνησης.

Το βιβλίο αυτό περιλαμβάνει, τόσο τις εισαγωγικές και θεμελιώδεις προσεγγίσεις, όσο και τις νέες τάσεις στον χώρο του μάνατζμεντ, καλύπτοντας επιστημονικές, και πληροφοριακές ανάγκες του αναγνώστη. Ελπίζουμε ότι θα είναι κατανοητό στον αναγνώστη, χωρίς παραβίαση της αναγκαίας επιστημονικής αυστηρότητας, έτσι ώστε να αποτελέσει ένα κατάλληλο εκπαιδευτικό σύγγραμμα για τον προπτυχιακό και μεταπτυχιακό φοιτητή/τρια, τον διδάσκοντα της διοικητικής επιστήμης και τον επαγγελματία του χώρου των επιχειρήσεων και των οργανισμών. Ακόμη, ευελπιστούμε να είναι χρήσιμο σε κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να κατανοήσει τις σύγχρονες προσεγγίσεις του μάνατζμεντ, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να κάνει μια χρονοβόρα αναζήτηση και επεξεργασία της πλούσιας συναφούς βιβλιογραφίας. Το βιβλίο είναι δομημένο με τέτοιο τρόπο, ούτως ώστε να διασφαλίζεται η σχετική αυτονομία των επιμέρους κεφαλαίων και των θεματικών ενοτήτων (αλλά παράλληλα να υπάρχει και επαρκής σύνδεση μεταξύ τους), γεγονός που επιτρέπει ως ένα βαθμό την επιλεκτική του μελέτη.
Για την καλύτερη κατανόηση του βιβλίου, κάθε κεφάλαιο ξεκινά με τα προσδοκώμενα μαθησιακά αποτελέσματα, τις δεξιότητες και τις γνώσεις που θα αποκομίσει ο φοιτητής και γενικότερα ο αναγνώστης, καθώς και με τις προαπαιτούμενες γνώσεις που είναι αναγκαίες για τη μελέτη του. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου, υπάρχουν ενδεικτικές ερωτήσεις – απαντήσεις, καθώς και βιβλιογραφία.
Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά τους προπτυχιακούς και τους μεταπτυχιακούς φοιτητές/τριες τόσο του Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πατρών, όσο και άλλων πανεπιστημιακών τμημάτων και μεταπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών του Πανεπιστημίου μας, αλλά και άλλων Ιδρυμάτων της χώρας που κατά καιρούς έχουμε διδάξει, οι οποίοι με τις ερωτήσεις, τις απορίες και τις δημιουργικές παρατηρήσεις τους μας έδωσαν μια σημαντική ώθηση να συγγράψουμε το παρόν βιβλίο.
Τις θερμές μας ευχαριστίες στην Αθανασία Γεωργοπούλου, η οποία ανέπτυξε την ιδέα και σχεδίασε το εξώφυλλο του βιβλίου. Επίσης, είχε σημαντική συνεισφορά στην αισθητική του βελτίωση, αναφορικά με τον τρόπο παρουσίασης των εικόνων, των γραφημάτων, των πινάκων, και άλλων τεχνικών, αλλά και ουσιαστικών θεμάτων του κειμένου.
Ιδιαίτερα νοιώθουμε την ανάγκη να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες στις εκδόσεις Μπένου, για την αμέριστη συμβουλευτική και ηθική υποστήριξή τους, καθ’ όλη την παραγωγική διαδικασία έκδοσης του παρόντος συγγράμματος. Ευελπιστούμε ότι στην επόμενη επανέκδοση του παρόντος βιβλίου, θα διορθωθούν παραλείψεις και ατέλειες, που πιθανά περιέχονται στην παρούσα έκδοση και οι οποίες συνιστούν αποκλειστική υπευθυνότητα των συγγραφέων.
Σε κάθε περίπτωση, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τις οικογένειές μας για την κατανόηση που έδειξαν στις ατέλειωτες ώρες απουσίας μας κατά τη συγγραφή, καθώς και για την αμέριστη ηθική υποστήριξη που μας παρείχαν.

Ρίο, Πάτρα
Αντώνιος Ν. Γεωργόπουλος, Λεωνίδας Ε. Μαρούδας, Παναγιώτης B. Πολυχρονίου

Οι σκοποί για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο Διοίκηση Ξενοδοχείων - Hotel Management είναι:
(α) να αποτελέσει διδακτικό εγχειρίδιο για τους σπουδαστές των προγραμμάτων διοίκησης ξενοδοχειακών επιχειρήσεων,
(β) να αποτελέσει χρήσιμο βοήθημα για όσους ασκούν διοίκηση στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, όσον αφορά το περιεχόμενο του ρόλου τους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, και
(γ) να συμβάλλει στον εμπλουτισμό της σχετικής ελληνικής βιβλιογραφίας.

Θέλουμε να πιστεύουμε ότι
(α) η σύγχρονη ελληνική και διεθνής βιβλιογραφία στην οποία βασίζεται η όλη ανάπτυξη του θέματος (Διοίκηση Ξενοδοχείων - Hotel Management),
(β) οι αναφορές στην (ελληνική) ξενοδοχειακή βιομηχανία με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της,
(γ) η εστιασμένη στα ξενοδοχεία ανάπτυξη των λειτουργιών του μάνατζμεντ,
(δ) η παράθεση αποτελεσμάτων έρευνας πεδίου στην Ελλάδα και
(ε) η ανάπτυξη ειδικών θεμάτων (όπως π.χ. η Ποιότητα Ξενοδοχειακών Υπηρεσιών και η Σταδιοδρομία Γενικών Διευθυντών σε ξενοδοχεία 5 και 4 αστέρων) θα κάνουν εφικτούς τους παραπάνω τρείς στόχους.

Το βιβλίο αυτό αποτελείται από (15) κεφάλαια, τα οποία αναπτύσσονται σε τρία μέρη. Στο Μέρος Α - Λειτουργίες του μάνατζμεντ στα ξενοδοχεία- περιλαμβάνονται έξι κεφάλαια. Συγκεκριμένα:

Στο 1ο κεφάλαιο, μετά από μια συνοπτική αναφορά στη διαχρονική εξέλιξη της ξενοδοχειακής βιομηχανίας, παρουσιάζεται η εικόνα της βιομηχανίας αυτής και δίνεται έμφαση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ξενοδοχείων από οργανωτικής, λειτουργικής και διοικητικής πλευράς.

Στο 2ο κεφάλαιο παρουσιάζονται συνοπτικά οι βασικές έννοιες και λειτουργίες του μάνατζμεντ, εξειδικεύοντας στους ρόλους και τις (απαιτούμενες) διοικητικές ικανότητες του μάνατζερ.

Στα κεφάλαια 3-6 γίνεται αναλυτική παρουσίαση των λειτουργιών του μάνατζμεντ (πως αυτό δηλαδή εφαρμόζεται) στα ξενοδοχεία. Ειδικότερα:

Στο 3ο κεφάλαιο παρουσιάζεται η λειτουργία του προγραμματισμού δράσης στα ξενοδοχεία. Πως γίνεται ο προγραμματισμός, η στοχοθεσία και πως ασκείται η στρατηγική διοίκηση.

Στο 4ο κεφάλαιο και σε αρκετή έκταση αναπτύσσεται το θέμα της τμηματοποίησης ενός ξενοδοχείου και η οργάνωση των υπηρεσιών (προσωπικό, κύριο αντικείμενο εργασιών, αρμοδιότητες, τυπικά οργανογράμματα) του. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οργάνωση και λειτουργία των δυο βασικών λειτουργιών εκμετάλλευσης, όπως είναι η Διεύθυνση Δωματίων και η Διεύθυνση επισιτιστικών τμημάτων. Επίσης εκτεταμένα παρουσιάζεται το αντικείμενο εργασιών της Διεύθυνσης Μάρκετινγκ και Πωλήσεων/κρατήσεων δωματίων.

Το 5ο κεφάλαιο πραγματεύεται το θέμα της άσκησης ηγεσίας, παρουσιάζοντας τις διαφορές ηγέτη-μάνατζερ και τις πλέον εφαρμοζόμενες στην πράξη θεωρίες για την επιρροή των υφισταμένων.

Η διοικητική λειτουργία του ελέγχου παρουσιάζεται στο 6ο κεφάλαιο, όσον αφορά την έννοια, τον ορισμό και τη διαδικασία αυτής. Ειδική αναφορά γίνεται στις μεθόδους ελέγχου και στους βασικούς δείκτες ελέγχου της απόδοσης (συστημάτων, λειτουργιών και εργαζομένων) στα ξενοδοχεία.

Ο εξαιρετικά σημαντικός ρόλος των εργαζομένων στις επιχειρήσεις υπηρεσιών, όπως είναι τα ξενοδοχεία (για τη λειτουργία, την αποτελεσματικότητα τους και την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών), οδήγησε στην απόφαση μας το θέμα αυτό να εξετασθεί σε έκταση.
Έτσι, όλο το Μέρος Β αφορά στο μάνατζμεντ των ανθρωπίνων πόρων στα ξενοδοχεία. Παρουσιάζονται τα θέματα: Ορισμός και λειτουργίες της διοίκησης ανθρωπίνων πόρων (κεφάλαιο 7), Προγραμματισμός ανθρωπίνων πόρων (κεφάλαιο 8), Επιλογή υποψηφίων (κεφάλαιο 9), Εκπαίδευση και ανάπτυξη ανθρωπίνων πόρων (κεφάλαιο 10), και Αξιολόγηση απόδοσης εργαζομένων (κεφάλαιο 11). Η οργανωσιακή επικοινωνία, ως εργαλείο διοίκησης εργαζομένων, αποτελεί το 12ο κεφάλαιο του Μέρους Β λόγω της σπουδαιότητας του για αποτελεσματική συνεργασία προϊσταμένων-υφισταμένων.

Στο Μέρος Γ του βιβλίου παρουσιάζονται δυο ειδικά θέματα και (η) βασική ξενοδοχειακή και τουριστική ορολογία. Ειδικότερα: Στο κεφάλαιο 13 γίνεται εκτεταμένη παρουσίαση της έννοιας της ποιότητας υπηρεσιών, γενικά. Αναφέρονται, με βάση έρευνες πεδίου, οι αιτίες κακής ποιότητας υπηρεσιών και οι δείκτες ποιότητας ξενοδοχείων στην Ελλάδα. Η μεθοδολογία έρευνας-μέτρησης του βαθμού ικανοποίησης του πελάτη ξενοδοχείου (Guest survey) και μια πρόταση στρατηγικής για την παροχή ποιοτικών ξενοδοχειακών υπηρεσιών, αποτελούν ενδιαφέρουσες ενότητες στο εν λόγω κεφάλαιο.

Τα αποτελέσματα έρευνας πεδίου στην Ελλάδα, όσον αφορά τη σταδιοδρομία γενικών διευθυντών σε ξενοδοχεία 5 και 4 αστέρων, αποτελούν το περιεχόμενο του κεφαλαίου 14. Μετά την παρουσίαση του θεωρητικού υποβάθρου για τις γενικές θεωρίες σταδιοδρομίας και τις απαιτούμενες ικανότητες, γίνεται συνοπτική αναφορά σε 29 σχετικές διεθνείς και ελληνικές έρευνες στην ξενοδοχειακή βιομηχανία. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την παρουσίαση του προφίλ των γενικών διευθυντών 5 και 4 αστέρων ξενοδοχείων στην Ελλάδα και των παραγόντων που καθορίζουν τη σταδιοδρομία τους.

Στο κεφάλαιο 15 παρατίθενται οι πλέον βασικοί από τους, σε καθημερινή βάση, χρησιμοποιούμενους αγγλικούς όρους, στα ξενοδοχεία, ιδίως στα μεγάλης δυναμικότητας και ανώτερης κατηγορίας. Οι όροι αυτοί αφορούν στην Οργάνωση και Δομή του ξενοδοχείου, στην Διεύθυνση Δωματίων, στις Πωλήσεις και στοιχειωδώς στην τουριστική αγορά..

Λεωνίδας Χυτήρης
 Αλεξάνδρα-Παρασκευή Χυτήρη